نکات کلیدی خبر
- تقاضای جهانی شن و ماسه از سال ۲۰۰۰ بیش از دو برابر شده است.
- در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۸ میلیارد تن شن و سنگریزه برای تولید بتن مصرف شد.
- بیش از ۸۰ درصد تقاضای فعلی مربوط به آسیاست.
- برداشت بیش از ظرفیت طبیعی رودخانهها، به افت آب زیرزمینی و نفوذ آب شور در سواحل منجر میشود.
- استفاده از شیشه بازیافتی و پسماندهای ساختمانی میتواند فشار بر منابع طبیعی را کاهش دهد.
رشد سریع ساختوساز و تقاضای فزاینده برای بتن، برداشت شن و سنگریزه از بستر رودخانهها را به سطحی رسانده که در بسیاری از مناطق، طبیعت توان جبران آن را ندارد؛ روندی که به تضعیف حاشیه رودخانهها، کاهش سطح آبهای زیرزمینی و افت کیفیت آب منجر میشود.
بررسی پژوهشگران نشان میدهد تقاضای جهانی برای شن و سنگریزه از سال ۲۰۰۰ بیش از دو برابر شده و بخش عمده این تقاضا در آسیا متمرکز است. این مواد که از اصلیترین اجزای بتن محسوب میشوند، نقش مهمی در توسعه شهرها، ساخت جادهها و پروژههای زیرساختی دارند.
بر اساس مطالعهای منتشرشده در نشریه Reviews of Geophysics، در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۸ میلیارد تن شن و سنگریزه برای ساخت بتن در پروژههای شهری و زیرساختی در سراسر جهان مصرف شده است.
پژوهشگران با بررسی دادههای مربوط به استخراج شن و سنگریزه از سال ۱۹۷۴ دریافتند که سرعت برداشت در برخی مناطق، چندین برابر بیشتر از سرعت جایگزینی طبیعی رسوبات رودخانهای بوده است.
فشار سنگین بر رودخانههای آسیا و آفریقا
بیش از ۸۰ درصد تقاضای کنونی شن و سنگریزه در جهان مربوط به آسیاست؛ جایی که توسعه شهری و ساخت زیرساختها، بهویژه در چین و هند، مصرف این مواد را بهشدت افزایش داده است.
بخش قابلتوجهی از این مصالح از بستر رودخانههای آسیا و آفریقا استخراج میشود. با این حال، پژوهشگران تأکید دارند که دادههای دقیق درباره میزان برداشت شن در بسیاری از مناطق جهان محدود است و همین مسئله مدیریت منابع را دشوار میکند.
استخراج بیش از حد میتواند ساختار طبیعی رودخانهها را تغییر دهد و باعث تضعیف حاشیه رودخانهها، کاهش سطح آبهای زیرزمینی، نفوذ آب شور به مناطق ساحلی و کاهش کیفیت آب شود.
فناوری برای مدیریت برداشت شن
پژوهشگران استفاده از تصاویر ماهوارهای و نقشهبرداری از رودخانهها را یکی از راهکارهای بهبود مدیریت استخراج شن و سنگریزه میدانند. این فناوریها میتوانند به شناسایی مناطق حساس و کنترل میزان برداشت کمک کنند.
در کنار مدیریت بهتر استخراج، کاهش تقاضا نیز اهمیت دارد. استفاده کارآمدتر از مصالح ساختمانی و توسعه مواد جایگزین میتواند وابستگی صنعت ساختوساز به شن طبیعی را کاهش دهد.
از جمله گزینههای پیشنهادی، استفاده از پسماندهای ساختمانی فرآوریشده، شیشه بازیافتی و خاکستر تصفیهشده حاصل از سوزاندن زبالهها است.
