گزارش شاخص جهانی شهرها: از آینده اقتصادی و شهری جهان

جدیدترین گزارش «شاخص جهانی شهرها ۲۰۲۵» که توسط مؤسسه آکسفورد اکونومیکس منتشر شده است، تصویری دقیق و داده‌محور از جایگاه ۱۰۰۰ شهر مهم جهان در پنج بعد اصلی ترسیم می‌کند. این شاخص که عملکرد شهرها را در حوزه‌های اقتصاد، سرمایه انسانی، کیفیت زندگی، محیط کسب‌وکار و ارتباطات جهانی می‌سنجد، روندهای کلان جغرافیای توسعه را آشکار کرده و چرخش قدرت از غرب به شرق را با جزئیات داده‌ای مستند می‌کند.

نیویورک در صدر؛ لندن، سان‌فرانسیسکو، توکیو و سنگاپور در تعقیب

در میان ۱۰۰۰ شهر رتبه‌بندی‌شده، نیویورک همچنان صدرنشین بی‌چون‌وچرای شاخص جهانی شهرها باقی مانده است. لندن، سان‌فرانسیسکو، توکیو و سنگاپور به‌ترتیب رتبه‌های دوم تا پنجم را کسب کرده‌اند. نکته قابل‌توجه، حضور پررنگ شهرهای آسیایی در میان ۲۰ شهر برتر است که نشانه‌ای از تحول در توازن قدرت جهانی به نفع شرق به شمار می‌رود.

پنج ستون ارزیابی؛ از اقتصاد تا شبکه‌پذیری جهانی

شاخص OEGCI پنج بعد اصلی را در نظر می‌گیرد:

1. سرعت رشد اقتصادی (Economic Power): تولید ناخالص داخلی، بهره‌وری نیروی کار، و ساختار اقتصادی.
2. سرمایه انسانی (Human Capital): تحصیلات، اشتغال، نرخ مشارکت اقتصادی.
3. کیفیت زندگی (Quality of Life): امید به زندگی، درآمد خانوار، کیفیت خدمات سلامت و آموزش.
4. محیط کسب‌وکار (Business Environment): نوآوری، سطح مقررات، کارآفرینی.
5. شبکه‌پذیری جهانی (Global Reach): تعداد دفاتر شرکت‌های چندملیتی، مسیرهای حمل‌ونقل بین‌المللی، سرمایه‌گذاری خارجی.

خیزش آسیای نوظهور؛ چین، هند و آسیای جنوب‌شرقی

تحلیل داده‌های این شاخص نشان می‌دهد که شهرهای چین مانند پکن، شانگهای، شنژن و گوانگژو، با سرعت بالایی در حال صعود در رتبه‌بندی هستند. در سال ۲۰۲۵، شانگهای رتبه ۷ و پکن رتبه ۹ را کسب کرده‌اند. همچنین شهرهای هندی مانند بمبئی و بنگلور و شهرهایی از آسیای جنوب‌شرقی مانند کوالالامپور و جاکارتا نیز رشد چشم‌گیری داشته‌اند.

طبق گزارش، چین اکنون بیش از ۱۲۰ شهر در میان ۱۰۰۰ شهر برتر دارد و انتظار می‌رود این عدد در دهه آینده نیز افزایش یابد. این روند، نشان‌دهنده تمرکز فزاینده سرمایه، نوآوری و جمعیت فعال اقتصادی در آسیاست.

اروپا: ثبات در هسته، چالش در پیرامون

شهرهای اروپای غربی همچنان در میان رتبه‌های بالا دیده می‌شوند. لندن (رتبه ۲)، پاریس (۸)، فرانکفورت (۱۲) و آمستردام (۱۵) عملکرد بالایی دارند. در مقابل، شهرهای اروپای شرقی مانند بوداپست، ورشو و بخارست با چالش‌هایی نظیر مهاجرت نخبگان و کم‌تحرکی اقتصادی مواجه هستند و به همین دلیل در رتبه‌های پایین‌تر قرار دارند.

آمریکا: تنوع عملکردی در قاره فرصت‌ها

اگرچه شهرهای آمریکایی مانند نیویورک، سان‌فرانسیسکو، بوستون و شیکاگو در جمع برترین‌ها هستند، اما برخی شهرهای دیگر مانند دیترویت، سنت‌لوئیس و کلیولند در رتبه‌های پایین‌تر قرار گرفته‌اند. فاصله طبقاتی، فرسودگی زیرساختی و کاهش جمعیت از دلایل این افت عنوان شده‌اند.

معیار ارتباط جهانی: سنگاپور و دبی پیشتاز اتصال

در شاخص «شبکه‌پذیری جهانی»، سنگاپور رتبه اول را دارد و پس از آن دبی، نیویورک و لندن قرار گرفته‌اند. سنگاپور با وجود جمعیت اندک، به‌دلیل موقعیت جغرافیایی، زیرساخت‌های بندری و فرودگاهی، و مرکزیت در زنجیره تأمین جهانی، رتبه‌ای ممتاز دارد.

نوآوری و محیط کسب‌وکار: سیلیکون‌ولی هنوز پیشتاز

منطقه سان‌فرانسیسکو به‌عنوان قلب نوآوری جهان، بالاترین امتیاز را در بُعد «محیط کسب‌وکار» کسب کرده است. حضور غول‌های فناوری مانند گوگل، اپل، و متا باعث شده‌اند این شهر همچنان جذاب‌ترین محیط را برای کارآفرینی و سرمایه‌گذاری داشته باشد.

روندهای آینده: افزایش رقابت میان شهرهای جنوب‌جهان

تحلیلگران آکسفورد اکونومیکس پیش‌بینی می‌کنند که در دهه آینده، شهرهای جنوب‌جهان به‌ویژه در آفریقا، آمریکای لاتین و جنوب آسیا سهم بیشتری در اقتصاد جهانی خواهند داشت. شهرهایی مانند نایروبی، لاگوس، سائوپائولو و دهلی‌نو در حال جهش بلندمدت هستند.

جدول ۵۰ شهر اول در شاخص جهانی شهرها ۲۰۲۵