پژوهشی تازه که در نشریه PLOS ONE منتشر شده، نشان میدهد پیدایش تمدن باستانی سومر در بینالنهرین بیش از آنکه نتیجهٔ نبوغ انسانی باشد، ریشه در نیروهای طبیعی جزرومد داشته است. یافتههای این تحقیق که با همکاری مؤسسه اقیانوسشناسی وودز هول و دانشگاه کلمسون انجام شده، نشان میدهد چرخههای منظم آبهای خلیجفارس در شکلگیری نخستین شهرهای جهان مانند اور، اوروک و لاگاش نقشی تعیینکننده داشتهاند و نگاه تازهای به منشأ تمدن شهری بشر ارائه میدهند.
به گزارش Sustainability Times، پژوهشگران دریافتند که کشاورزی و حیات اجتماعی در سومر با ریتمهای منظم جزرومدی هماهنگ بوده است. برخلاف باور رایج که سیلابهای رودخانهها را عامل اصلی حاصلخیزی سرزمین سومر میداند، این مطالعه نشان میدهد الگوهای جزرومد، آب شیرین و خاک حاصلخیز را دوبار در روز به درون دجله و فرات میآوردند و کشاورزان سومری با ساخت کانالهای کوتاه، از این جریان طبیعی برای آبیاری زمینها و نخلستانها بهره میبردند. به گفتهٔ دکتر «لیویو جیوسان»، سرپرست تحقیق، «تمدن سومر از نظر فیزیکی و فرهنگی بر پایهٔ ریتم آب بنا شده بود.»
باگذشت زمان و تجمع رسوبات در دهانهٔ خلیجفارس، مسیر جزرومد محدود شد و این دگرگونی طبیعی سومریان را ناچار کرد سامانههای پیچیدهٔ آبیاری و کنترل سیلاب طراحی کنند. این نوآوریها که از دل بحران زیستمحیطی برآمدند، به شکوفایی عصر طلایی سومر و شکلگیری ساختارهای اجتماعی و حکومتی پیشرفته انجامیدند. در همین دوران، پیوند فرهنگی مردم با آب و زمین نیز در اسطورهها و آیینهای دینی آنان نمود یافت و بسیاری از خدایانشان با رودخانهها و دریاها مرتبط شدند.
در این پژوهش، با بهرهگیری از دادههای زمینشناسی، نمونههای رسوبی از محوطهٔ باستانی لاگاش و تصاویر ماهوارهای دقیق، چهرهٔ ازدسترفتهٔ سواحل باستانی سومر بازسازی شده است. نتایج نشان میدهد که تغییرات محیطی نهتنها تهدید، بلکه عامل محرک نوآوری و سازگاری در تمدنهای اولیه بوده است.
این مطالعه که حاصل همکاری میان زمینشناسان، باستانشناسان و پژوهشگران محیطزیست از مؤسسات بینالمللی همچون موزه پِن، بنیاد ملی علوم آمریکا و مؤسسه وودز هول است، بار دیگر بر اهمیت نگاه میانرشتهای در فهم تاریختمدنها تأکید میکند. یافتهها یادآور میشوند که همانگونه که سومریان روزگاری با درک و انطباق با نیروهای طبیعت تمدنی شکوفا پدید آوردند، جوامع امروزی نیز میتوانند با الهام از آن خرد باستانی، راهی پایدار برای زیستن در کنار محیطزیست بیابند.
