نکات کلیدی:
- پژوهشهای تازه نشان میدهد آتشبازی فقط دود و نور تولید نمیکند، بلکه آلودگی ماندگاری در هوا و آب بر جا میگذارد.
- پسماند ترقهها و مواد آتشبازی میتواند ترکیب شیمیایی آب رودخانهها و دریاچهها را تغییر دهد.
- در رویدادهای بزرگ، آتشبازی به افزایش ذرات معلق ریز و افت کیفیت هوا کمک میکند.
- برخی ترکیبات شیمیایی موجود در مواد آتشبازی میتوانند در جو به تشکیل مهدود و ذرات معلق منجر شوند.
- جمعآوری و دفع اصولی پسماند آتشبازی میتواند بخشی از اثرات زیستمحیطی آن را کاهش دهد.
به گزارش پایگاه خبری گزارش سبز، آتشبازیها اگرچه برای بسیاری از مردم نماد جشن، هیجان و نمایشهای دیدنی هستند، اما یافتههای تازه نشان میدهد آثار آنها تنها به دود قابل مشاهده یا صدای انفجار محدود نمیشود. سه مطالعه اخیر که در نشریات وابسته به American Chemical Society منتشر شدهاند، نشان میدهند مواد باقیمانده از آتشبازی میتوانند از مسیرهای مختلف وارد محیط زیست شوند و پیامدهایی فراتر از تصور عمومی داشته باشند.
این پژوهشها، پسماندهای برجایمانده از ترقهها، ذرات معلق هوا و ترکیبات شیمیایی آزادشده در جو را بررسی کردهاند. نتایج آنها تصویری دقیقتر از این موضوع ارائه میدهد که آتشبازی چگونه میتواند بر کیفیت هوا، شیمی آب و احتمالاً سلامت انسان و محیط زیست اثر بگذارد.
پسماند ترقهها و تغییر ترکیب شیمیایی آب
پس از خاموش شدن آتشبازی، تنها خاکستر باقی نمیماند. ترقههای مصرفشده و مواد آتشبازی، پسماندهایی شامل سوخت نیمسوز، نمکهای فلزی، افزودنیهای شیمیایی و قطعات بستهبندی سوخته یا نیمهسوخته را در محیط پراکنده میکنند.
در یک مطالعه آزمایشگاهی که در نشریه Environmental Science & Technology منتشر شده، پژوهشگران بررسی کردند زمانی که این پسماندها وارد آب دریاچهها و رودخانهها میشوند، چه تغییراتی در ترکیب شیمیایی آب ایجاد میکنند. نتایج نشان داد این بقایا مقدار قابل توجهی از یونهای فلزی مانند پتاسیم و منگنز و همچنین مواد آلی محلول از جمله فنولهای ساده و ترکیبات گوگرددار را وارد آب میکنند.
همزمان، مواد جامد باقیمانده از آتشبازی برخی از مواد محلول موجود در آب را نیز جذب میکنند؛ از جمله ترکیبات بزرگتر و پیچیدهتری که پیش از ورود پسماندها در آب حضور داشتهاند. به گفته پژوهشگران، این تغییرات شیمیایی میتواند بر جوامع میکروبی و زیستبومهای آبی اثر بگذارد؛ بهویژه در شرایطی که حجم زیادی از پسماندهای آتشبازی پس از جشنها، آیینها یا رویدادهای عمومی بهطور مکرر وارد رودخانهها و دریاچهها شود.
یافتههای این مطالعه نشان میدهد جمعآوری و دفع صحیح پسماندهای آتشبازی میتواند در کاهش اثرات زیستمحیطی آن نقش مهمی داشته باشد.
سهم آتشبازی در آلودگی هوای رویدادهای بزرگ
آتشبازی تنها منبع آلودگی در رویدادهای عمومی بزرگ نیست، اما پژوهشگران تلاش کردهاند سهم آن را در کنار سایر عوامل آلاینده ارزیابی کنند.
در مطالعهای که در نشریه ACS ES&T Air منتشر شده، دانشمندان میزان ذرات معلق را در جریان یک رویداد ورزشی چندروزه و بزرگ در بریتانیا پایش کردند. آنها در طول این رویداد، افزایشهای شدید اما کوتاهمدتی را در ذرات معلق درشت و ریز شناسایی کردند.
بر اساس این بررسی، بخش قابل توجهی از آلودگی ثبتشده با انتشار آلایندههای ناشی از پختوپز غرفههای غذایی و گردوغبار برخاسته از تردد خودروها ارتباط داشت. با این حال، در مراسم افتتاحیه و اختتامیه، دو جهش مشخص در میزان ذرات معلق ریز مشاهده شد. جهش نخست همزمان با ورود جمعیت و افزایش گردوغبار رخ داد و جهش دوم که کمی کوچکتر بود، با اجرای نمایشهای آتشبازی همزمان شد.
پژوهشگران برآورد کردند افرادی که در تمام روزهای این رویداد حضور داشتند، در معرض سطحی از آلودگی هوا قرار گرفتند که از حدود توصیهشده سازمان جهانی بهداشت فراتر میرفت. این نتیجه نشان میدهد جشنها و تجمعات بزرگ میتوانند میزان مواجهه شهروندان با ذرات معلق ریز را بهطور قابل توجهی افزایش دهند.
آتشبازی فقط دود تولید نمیکند
مطالعه دیگری بر گروهی از ترکیبات شیمیایی به نام آمینها متمرکز شد؛ ترکیباتی که در برخی فرمولاسیونهای آتشبازی استفاده میشوند. این مواد میتوانند در جو واکنش دهند و به تشکیل آئروسلهایی منجر شوند که در ایجاد مهدود، کاهش دید و افت کیفیت هوا نقش دارند.
برای بررسی سرنوشت این ترکیبات در زمان اجرای آتشبازی، پژوهشگران میزان آمینها را هم در گازها و هم در ذرات معلق هوا طی جشنهای سال نو قمری در یک منطقه حومهای در چین اندازهگیری کردند.
نتایج این مطالعه که در نشریه Environmental Science & Technology Letters منتشر شده، افزایش قابل توجه چند نوع آمین را در مقایسه با دورهای غیرجشنی نشان داد. بیشترین افزایشها همزمان با بزرگترین نمایشهای آتشبازی ثبت شد. پژوهشگران همچنین افزایش سطح سایر آلایندههای مرتبط با آتشبازی، از جمله ذرات معلق ریز، یونهای سولفات و یونهای پتاسیم را گزارش کردند.
به گفته پژوهشگران، این یافتهها نشان میدهد آتشبازی بیش از دود قابل مشاهده در آلودگی هوا نقش دارد و میتواند لایهای پنهانتر از اثرات زیستمحیطی را به مهدود پس از جشنهای بزرگ اضافه کند.
ضرورت مدیریت پسماند و کاهش مواجهه با آلودگی
مجموع این سه مطالعه نشان میدهد آثار آتشبازیها تنها به لحظه انفجار در آسمان محدود نیست. مواد باقیمانده از آنها میتوانند وارد منابع آبی شوند، ترکیب شیمیایی آب را تغییر دهند، به ذرات معلق هوا بیفزایند و ترکیباتی را آزاد کنند که در شکلگیری مهدود و کاهش کیفیت هوا نقش دارند.
این یافتهها به معنای حذف کامل آتشبازی از مناسبتها نیست، اما اهمیت مدیریت دقیقتر آن را نشان میدهد؛ از جمله پاکسازی سریع پسماندها، کاهش استفاده از مواد آلاینده، کنترل اجرای آتشبازی در رویدادهای بزرگ و توجه به استانداردهای سلامت و محیط زیست در طراحی جشنها.
