با گذشت سه سال از راهاندازی سامانه ماهوارهای MARS توسط برنامه محیطزیست سازمان ملل (UNEP)، نتایج تازه حاکی از آن است که از میان هشدارهای صادرشده درباره نشتهای بزرگ متان در صنایع سوخت فسیلی، تنها حدود ۱۲ درصد مورد پیگیری قرار گرفتهاند. این در حالی است که متان حدود یکسوم از گرمایش جهانی را به خود اختصاص داده و قدرت گرمایی آن در دوره ۲۰ ساله، ۸۰ برابر دیاکسیدکربن است.
افزایش نشت متان در صنایع فسیلی
بر اساس گزارش تازهی «رصدخانه بینالمللی متان» وابسته به UNEP، اگرچه نسبت اقدامها نسبت به سال گذشته از یک درصد به ۱۲ درصد افزایش یافته، اما همچنان بخش عمدهای از نشتها بدون واکنش باقی میمانند.
متان که بیبو و نامرئی است، در فرآیند استخراج، پالایش و انتقال نفت، گاز و زغالسنگ بهصورت ناخواسته به جو نشت میکند.
| شاخص | مقدار گزارششده (۲۰۲۵) | تغییر نسبت به ۲۰۲۴ |
|---|---|---|
| تعداد هشدارهای صادرشده | بیش از ۱۰۰۰ مورد | +۴۵٪ |
| درصد اقدامات اصلاحی پس از هشدار | ۱۲٪ | +۱۱٪ |
| سهم متان در گرمایش جهانی | حدود ۳۰٪ | بدون تغییر |
| قدرت گرمایش متان نسبت به CO₂ (در ۲۰ سال) | ۸۰ برابر | ثابت |
سامانه MARS؛ فناوری در خدمت اقلیم
سامانه Methane Alert and Response System (MARS) که در سال ۲۰۲۲ راهاندازی شد، دادههای ماهوارهای را بهصورت رایگان در اختیار کشورها و شرکتها قرار میدهد تا نشتهای بزرگ متان را شناسایی و اصلاح کنند.
هدف اصلی این طرح، کاهش یکسوم از کل انتشار متان انسانی تا سال ۲۰۳۰ است.
«اینگر اندرسن»، مدیر اجرایی UNEP، در واکنش به یافتههای جدید گفت:
«کاهش انتشار متان میتواند منحنی گرمایش جهانی را بهسرعت خم کند و برای جهان زمان بیشتری جهت گذار به اقتصاد بدون کربن بخرد. اما این پیشرفتها در گزارشدهی باید به کاهش واقعی انتشار منجر شود.»
مشارکت جهانی و نقش صنعت نفت و گاز
سازمان ملل از شرکتهای بزرگ نفت و گاز خواسته است تا به ابتکار شراکت جهانی متان ۲.۰ (OGMP 2.0) بپیوندند؛ ابتکاری که بهعنوان استاندارد جهانی سنجش و کاهش متان در این صنعت شناخته میشود.
این برنامه، پایه اصلی قوانین جدید اتحادیه اروپا برای تنظیم بازار جهانی سوختهای فسیلی خواهد بود.
| بخش صنعتی | سهم تقریبی از انتشار متان | وضعیت اقدام اصلاحی |
|---|---|---|
| نفت و گاز | ۴۵٪ | در حال بهبود (۱۲٪ اقدام) |
| معادن زغالسنگ | ۳۵٪ | کمبود داده و نظارت |
| محلهای دفن زباله | ۱۵٪ | در حال گسترش رصد |
| صنایع فولاد | ۵٪ | راهکارهای کمهزینه اما مغفول |
ورود متان به حوزههای جدید
UNEP اعلام کرده که فاز دوم پروژه MARS اکنون شامل پایش نشتهای متان از معادن زغالسنگ و مراکز دفن پسماند نیز میشود. همچنین، برای نخستینبار ردیابی انتشار متان در صنعت فولادسازی آغاز شده است؛ صنعتی که هنوز بهشدت به زغالسنگ وابسته است.
گزارش تأکید میکند راهکارهای فنی و کمهزینه برای کنترل نشت متان در فرایندهای مرتبط با فولاد موجود است، اما تاکنون در برنامههای جهانی کاهش کربن کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند.
چالشها و فرصتها
کارشناسان معتقدند که عدم اقدام کافی، نه به دلیل کمبود فناوری بلکه به علت نبود الزام قانونی و انگیزه اقتصادی است. از سوی دیگر، اجرای سیاستهای دقیق در این زمینه میتواند به کاهش سریع گرمایش زمین تا نیمه قرن کمک کند.
به گفته UNEP، در صورت کاهش ۵۰ درصدی انتشار متان تا سال ۲۰۳۰، دمای جهانی میتواند تا ۰.۳ درجه سلسیوس کمتر افزایش یابد — رقمی قابلتوجه در سناریوهای اقلیمی.
جمعبندی
در حالیکه فناوری ماهوارهای سازمان ملل امکان شناسایی دقیق نشتهای متان را فراهم کرده است، نبود پاسخ متناسب از سوی دولتها و صنایع، یکی از بزرگترین چالشهای پیش روی مقابله با تغییرات اقلیمی است.
تسریع در واکنش به هشدارها، همکاری بینالمللی و تعهدات الزامآور، پیششرط دستیابی به هدف کاهش یکسوم انتشار متان تا سال ۲۰۳۰ است.
