سازمان بینالمللی کار اعلام کرد سالانه بیش از ۸۴۰ هزار نفر در جهان بهدلیل عوامل روانیـاجتماعی محیط کار مانند استرس، ساعات کاری طولانی و آزار شغلی جان خود را از دست میدهند؛ پدیدهای که بهعنوان یکی از چالشهای اصلی سلامت در دنیای کار مدرن شناخته میشود.
گزارش جدید سازمان بینالمللی کار (ILO) نشان میدهد طراحی، سازماندهی و مدیریت مشاغل بهطور مستقیم بر سلامت جسمی و روانی نیروی کار تأثیر میگذارد و این تأثیر اکنون به سطحی نگرانکننده رسیده است. بر اساس این گزارش، سالانه بیش از ۸۴۰ هزار نفر در جهان بهدلیل قرار گرفتن در معرض ریسکهایی مانند ساعات کاری طولانی، ناامنی شغلی، فشار کاری، عدم توازن میان تلاش و پاداش، آزار و اذیت و زورگویی در محیط کار جان خود را از دست میدهند.
این گزارش با عنوان «محیط کار روانیـاجتماعی: تحولات جهانی و مسیرهای اقدام» تأکید میکند که این عوامل خطر بهطور مستقیم با افزایش بیماریهای قلبیـعروقی و اختلالات روانی، از جمله خودکشی، مرتبط هستند. پژوهشگران برای برآورد این آمار، سطح جهانی این ریسکها را با دادههای مرگومیر و سلامت سازمان جهانی بهداشت (WHO) و مطالعات «بار جهانی بیماریها» تطبیق دادهاند.
در این مطالعه سه حوزه کلیدی بررسی شده است: ماهیت شغل شامل وظایف و مسئولیتها، نحوه سازماندهی و مدیریت کار و همچنین سیاستهای حاکم بر محیط کار مانند نظامهای ارزیابی عملکرد، پاداش و قوانین مقابله با خشونت و آزار. نتایج نشان میدهد که ترکیب این عوامل میتواند بهطور جدی سلامت کارکنان را تهدید کند.
بر اساس دادههای ارائهشده، عوامل روانیـاجتماعی سالانه نزدیک به ۴۵ میلیون سال عمر تعدیلشده با ناتوانی (DALYs) را در سطح جهان از بین میبرند. همچنین حدود ۱.۳۷ درصد از تولید ناخالص داخلی جهانی بهدلیل بیماریهای مرتبط با این عوامل، از جمله اختلالات روانی و بیماریهای قلبی، از دست میرود.
این گزارش همچنین به برخی شاخصهای کلیدی اشاره میکند. حدود ۳۵ درصد از کارکنان جهان بیش از ۴۸ ساعت در هفته کار میکنند که بهعنوان یکی از مهمترین عوامل خطر روانیـاجتماعی شناخته میشود. علاوه بر این، ۲۳ درصد از نیروی کار جهانی حداقل یکبار در طول زندگی شغلی خود تجربهای از خشونت یا آزار در محیط کار داشتهاند.
سازمان بینالمللی کار هشدار میدهد که تحولات جدید در دنیای کار، از جمله دیجیتالیشدن، گسترش هوش مصنوعی، افزایش دورکاری و ظهور اشکال جدید اشتغال، در صورت مدیریت نادرست میتوانند این بحران را تشدید کنند.
مانال عزّی، مسئول سیاستگذاری ایمنی و بهداشت شغلی در این سازمان، در اینباره میگوید: «ریسکهای روانیـاجتماعی به یکی از مهمترین چالشهای ایمنی و سلامت شغلی در جهان امروز تبدیل شدهاند. بهبود این شرایط نهتنها برای حفظ سلامت کارکنان ضروری است، بلکه به افزایش بهرهوری، عملکرد سازمانی و توسعه اقتصادی پایدار نیز کمک میکند.»
در بخش دیگری از این گزارش تأکید شده است که بسیاری از این مرگها قابل پیشگیری هستند، بهشرط آنکه ریشههای اصلی این مشکلات شناسایی و مدیریت شوند. ادغام مدیریت ریسکهای روانیـاجتماعی در نظامهای ایمنی و بهداشت شغلی و تقویت گفتوگوی اجتماعی میان دولتها، کارفرمایان و کارگران از جمله راهکارهای پیشنهادی این نهاد بینالمللی است.
این گزارش نتیجهگیری میکند که با اتخاذ رویکردی پیشگیرانه، کشورها و بنگاههای اقتصادی میتوانند محیطهای کاری سالمتری ایجاد کنند؛ محیطهایی که نهتنها سلامت نیروی کار را تضمین میکنند، بلکه به افزایش تابآوری اقتصادی و بهرهوری نیز منجر میشوند.
اقتصاد جهانی زیر فشار استرس شغلی
در کنار پیامدهای انسانی، این بحران اثرات اقتصادی قابلتوجهی نیز دارد. از دست رفتن بهرهوری ناشی از بیماریهای مرتبط با استرس و اختلالات روانی، هزینههای سنگینی را به اقتصاد جهانی تحمیل میکند و نشان میدهد که توجه به سلامت روان در محیط کار دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت راهبردی است.
