۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۴ |
گزارش از دانشگاه لینشوپینگ سوئد
به گزارش نشریه نیچر کامیونیکیشنز، انتشار جهانی دیاکسید کربن از بخش صنعت میتواند تا ۵ درصد کاهش یابد، به شرطی که سیاستگذاران و شرکتها نگاهی جامع به بهرهوری انرژی و مدیریت انرژی داشته باشند و تمرکز خود را صرفاً بر توسعه فناوری نگذارند.
پاتریک تولاندر، استاد سامانههای انرژی در دانشگاه لینشوپینگ سوئد، میگوید:
«درک ما از بهرهوری انرژی بسیار محدود است. بسیاری تصور میکنند خرید تجهیزات جدید کممصرف کافیست، اما با این نگرش، پتانسیل واقعی بهرهوری انرژی محقق نمیشود.»
در این مطالعه که با همکاری دانشگاههای گول، استکهلم، لوند، اوپسالا و آکادمی سلطنتی علوم سوئد انجام شده، راهکارهایی برای کاهش مصرف انرژی در صنایع مورد بررسی قرار گرفته است.
تغییر نگرش از فناوریمحوری به فرهنگسازی
مفهوم بهرهوری انرژی برای نخستین بار در بحران نفتی دهه ۷۰ میلادی مطرح شد. اما امروزه با تشدید بحران اقلیمی، نهادهایی مانند آژانس بینالمللی انرژی (IEA) و کمیسیون اروپا، بهرهوری انرژی را نخستین و حیاتیترین اقدام برای رسیدن به بیطرفی کربنی میدانند.
با این حال، پژوهشگران معتقدند که هنوز ظرفیتهای بزرگی در این حوزه مغفول ماندهاند. به گفته تولاندر، کاهش واقعی در انتشار کربن زمانی ممکن است که شرکتها نحوه تفکر و عملکرد خود در قبال انرژی را دگرگون کنند.
۹ عامل اجتماعی برای موفقیت
پژوهشگران با معرفی ۹ عامل اجتماعی – که از آنها با عنوان «ساختارهای اجتماعی» یاد میشود – تأکید دارند که شرکتها باید فرآیندهای مدیریت انرژی را بر پایه فرهنگ سازمانی، دانشافزایی و دیدگاه سیستمی طراحی کنند. به باور تولاندر:
«این رویکرد میتواند دستکم ۵ درصد از انتشار دیاکسید کربن صنعتی در جهان بکاهد؛ رقمی معادل کل انتشار ده کشور هماندازه سوئد.»
همکاری میانرشتهای؛ کلید کاهش کربن
تولاندر با اشاره به نقش مهم همکاری میانرشتهای میافزاید:
«مهندسان معمولاً ابتدا به راهکارهای فنی فکر میکنند، اما زمانی که با متخصصان علوم اجتماعی و رفتاری همکاری میکنید، پتانسیلهای پنهان آشکار میشود.»
او از شرکتها میخواهد فرهنگ سازمانیای ایجاد کنند که به اشتراک دانش و یادگیری مستمر بها دهد، و از دولتها میخواهد برنامههایی تدوین کنند که به جنبههای اجتماعی بهرهوری انرژی نیز توجه داشته باشد.
مطالعه بیشتر:
Thollander, P. et al. (2025). Advances in the social construction of energy management and energy efficiency in industry, Nature Communications. DOI: 10.1038/s41467-025-59284-2
