روایت تازه گزارش مجمع جهانی اقتصاد از چالشها، راهکارها و مسیر مقیاسدهی زنجیرههای تأمین چرخشی در صنایع مختلف
در بحبوحه تشدید فشارهای اقلیمی و محدودتر شدن منابع، حرکت به سمت اقتصاد چرخشی به یکی از کلیدیترین راهکارهای کسبوکارها برای ارتقای پایداری و افزایش تابآوری زنجیرههای تأمین تبدیل شده است.
گزارش تازهای از مجمع جهانی اقتصاد (WEF) که با همکاری بِین اند کمپانی و دانشگاه کمبریج تهیه شده، نقشه راهی عملی برای تبدیل مفهوم «چرخش» به یک مدل اجرایی ارائه میدهد؛ مدلی که رهبران زنجیره تأمین اکنون بیش از «چرا اهمیت دارد» به «چطور میتوان آن را اجرا کرد» میپردازند.
چالشهای مقیاسدهی زنجیرههای تأمین چرخشی
اقتصاد چرخشی که زمانی صرفاً رویکردی برای کاهش پسماند شناخته میشد، امروز بهعنوان استراتژی محوری ایجاد تابآوری و رشد درآمدی موردتوجه قرار گرفته است.
بر اساس نظرسنجی WEF از ۴۹۱ مدیر در ۱۰ صنعت مختلف، ۹۵ درصد گفتهاند که طی سه سال آینده، چرخش برای شرکتشان اهمیت حیاتی خواهد داشت.
اما این گذار، بازطراحی جدی زنجیرههای تأمین پیچیده را میطلبد؛ از شناخت رفتار مصرفکننده تا سازگاری با ویژگیهای جغرافیایی بازارها. بااینحال، پس از اجرا میتواند به صرفهجویی هزینه و بهرهوری بالاتر بینجامد.
توم آلمیدا، رئیس سیستمهای اقتصاد چرخشی WEF میگوید: «اقتصاد چرخشی وارد یک مقطع راهبردی شده است. چرخش دیگر فقط موضوع پایداری محیطزیستی نیست؛ به هسته رقابتپذیری، تابآوری و رشد شرکتها تبدیل شده است.»
گزارش پنج چالش کلیدی را در مسیر مقیاسدهی عملیات چرخشی معرفی میکند و برای آنها راهحل ارائه میدهد.
چالش نخست: بازگشت مؤثر مواد
اجرای موفق مدلهای چرخشی به بازپسگیری محصولات مصرفشده وابسته است و این امر بدون مشارکت مصرفکنندگان امکانپذیر نیست.
طرحهای تشویقی مانند امتیاز وفاداری یا کوپن تخفیف مطرح شده، اما موفقیت آنها نیازمند یک فرایند ساده و بیدردسر برای مشتری است.
برای مدیریت کیفیت غیرقابلپیشبینی محصولات برگشتی و هزینههای تعمیر، برخی شرکتها به سراغ مشارکتهای راهبردی رفتهاند؛ مانند همکاری رنو و سویز در طرح The Future is Neutral برای بازیافت مواد خودروهای فرسوده.
چالش دوم: تقاضای کم برای کالاهای دستدوم
باوجود افزایش نگرانیهای زیستمحیطی، بخش بزرگی از مصرفکنندگان همچنان محصول نو را ترجیح میدهند. طبق یک نظرسنجی جهانی که WEF به آن استناد کرده، تنها ۲۹ درصد مردم مبلمان و ۳۵ درصد پوشاک دستدوم میخرند.
برای جلباعتماد، شرکتها سراغ تخفیف، گارانتی و گواهینامه کیفیت رفتهاند.
برنامه Worn Wear از پاتاگونیا نمونهای از این روند است؛ طرحی که در ابتدا با هزینههای بالا مواجه بود؛ اما بهمرور موفق شد و بهرهوری عملیاتی شرکت را بهبود داد.
عبور از پیچیدگیهای زیرساختی و مقرراتی
اقتصاد چرخشی نیازمند شبکههای کارآمد لجستیک معکوس و زیرساختهای دیجیتال پیشرفته برای پیشبینی عرضه، تقاضا و مدیریت موجودی است.
برخی سازمانها با استفاده از دادهها، تأثیر زیستمحیطی اقدامات خود را نیز برای مشتریان شفافسازی میکنند.
بهعنوانمثال Material Mapper منبع و میزان صرفهجویی کربنی مصالح ساختمانی را رصد میکند تا اعتماد و شفافیت ایجاد شود.
در بعد مقرراتی نیز چالشهای جدی وجود دارد؛ کالاهای بازسازیشده در کشورهای مختلف ممکن است با استانداردها و هزینههای متفاوتی روبهرو شوند.
شرکت HP برای حل این مشکل، کیفیت و مدارک محصولات بازسازیشدهاش را در سطح کالاهای نو حفظ میکند تا تطبیق با قوانین منطقهای آسان شود.
شکاف مهارتی و نقش مشارکتهای کلیدی
گذار به اقتصاد چرخشی، کمبود مهارتها را آشکار میکند؛ از طراحی پایدار تا مهارتهای بازتولید و تعمیر.
به همین دلیل برخی شرکتها یا واحدهای تخصصی داخلی ایجاد کردهاند یا با شرکای صنعتی همکاری میکنند.
تریانتافیلیدیس، رئیس رشد و استراتژی مرکز پیشرفته تولید و زنجیره تأمین WEF میگوید: «چرخش به عامل تعیینکننده تابآوری و رقابتپذیری تبدیل میشود؛ اما مقیاسدهی آن تنها با جاهطلبی مشترک و همکاری بین صنایع ممکن است.»
شرکت هیتاچی نیز واحدی ویژه برای بازتولید قطعاتی مثل اسکروپروسسورها ایجاد کرده تا استانداردهای کیفیت تضمین شود.
بر اساس نظرسنجی مجمع جهانی اقتصاد، ۵۶ درصد شرکتها گفتهاند که از یک مدل ترکیبی استفاده میکنند؛ مدلی که در آن، فعالیتهای سنتی زنجیره تأمین (تولید و توزیع معمول) در کنار فعالیتهای چرخشی مانند جمعآوری، تعمیر و بازیافت کالا به طور همزمان اجرا میشود.
آینده: منابع کمتر، ارزش بیشتر
با محدودتر شدن منابع و افزایش هزینهها، شرکتهایی که بتوانند عمر محصولات را افزایش دهند و ارزشهای پنهان در آنها را استخراج کنند، نهتنها پایدارتر عمل میکنند؛ بلکه به سطوح تازهای از تابآوری و رشد اقتصادی دست خواهند یافت.
