چین و هند با گسترش بیسابقه خورشیدی و بادی، مسیر جدیدی برای گذار انرژی جهان رقم زدند
نقطه عطف تاریخی در تولید برق جهانی
بر اساس گزارش جدید اندیشکده جهانی انرژی Ember، انرژیهای تجدیدپذیر برای نخستین بار در تاریخ از زغالسنگ بهعنوان بزرگترین منبع تولید برق در جهان پیشی گرفتند.
این گزارش که روز سهشنبه منتشر شد، نشان میدهد در نیمه نخست سال ۲۰۲۵، انرژیهای بادی و خورشیدی در مجموع ۵۰۷۲ تراواتساعت (TWh) برق تولید کردند، در حالی که تولید برق از زغالسنگ به ۴۸۹۶ تراواتساعت رسید.
افزایش ظرفیت تولید در چین و هند عامل اصلی این تغییر تاریخی بوده است. در همین بازه زمانی، تقاضای جهانی برق نیز ۲.۶ درصد افزایش یافته است.
به گفتهی مالگورزاتا ویاتروس-موتیکا، تحلیلگر ارشد بخش برق در Ember:
«ما در آستانه یک نقطه عطف حیاتی هستیم. انرژی خورشیدی و بادی اکنون به اندازهای رشد کردهاند که میتوانند پاسخگوی افزایش جهانی تقاضای برق باشند.»
آسیا پیشران گذار انرژی جهانی
دو اقتصاد بزرگ آسیا، یعنی چین و هند، سهم عمدهای از رشد ظرفیت تجدیدپذیرها را به خود اختصاص دادهاند.
چین، بزرگترین مصرفکننده انرژی جهان، تولید برق خورشیدی خود را ۴۳ درصد و تولید بادی را ۱۶ درصد افزایش داده است. در همین حال تولید سوختهای فسیلی در این کشور ۲ درصد کاهش یافته است.
هند نیز با رشد ۳۱ درصدی انرژی خورشیدی و ۲۹ درصدی انرژی بادی، وابستگی خود به زغالسنگ و گاز را ۳.۱ درصد کاهش داده است.
سرمایهگذاریهای گسترده دولتی، قیمت پایین پنلهای خورشیدی و توسعه سیستمهای ذخیرهسازی در مقیاس شبکه، از مهمترین محرکهای این رشد در چین عنوان شده است.
در هند نیز برنامه ملی انرژیهای تجدیدپذیر با هدف دستیابی به ۵۰۰ گیگاوات ظرفیت غیر فسیلی تا سال ۲۰۳۰ در حال تقویت است.
پایداری سوختهای فسیلی در غرب
در مقابل، در ایالات متحده و اتحادیه اروپا شاهد افزایش مجدد استفاده از سوختهای فسیلی بودهایم.
تولید برق زغالسنگ در آمریکا در نیمه نخست سال ۱۷ درصد افزایش یافت، در حالی که تولید گاز طبیعی ۴ درصد کاهش داشت.
در اروپا نیز تولید برق گازسوز ۱۴ درصد و زغالسنگی ۱.۱ درصد رشد داشت که بخش زیادی از پیشرفتهای سال ۲۰۲۴ را معکوس کرد.
در آمریکا، سیاستهای دولت دونالد ترامپ که با شعار «استقلال انرژی» به قدرت بازگشته، شامل احیای معادن زغالسنگ و حمایت مجدد از نیروگاههای حرارتی است.
همچنین در اروپا، خشکسالیهای گسترده موجب کاهش تولید برق آبی و افزایش وابستگی به نیروگاههای فسیلی شده است.
خورشید، قهرمان رشد انرژی جهانی
طبق دادههای Ember، انرژی خورشیدی به تنهایی ۸۳ درصد از رشد تقاضای جهانی برق را در نیمه نخست سال تأمین کرده است.
انرژی بادی نیز با افزایش ۹۷ تراواتساعت در همین دوره، رشد انرژیهای پاک را تکمیل کرده است.
از سال ۱۹۷۵ تاکنون، هزینه تولید برق خورشیدی ۹۹.۹ درصد کاهش یافته و این منبع را به ارزانترین گزینه تولید برق در جهان تبدیل کرده است. در بسیاری از کشورها، ساخت نیروگاههای خورشیدی جدید حتی از ادامه فعالیت نیروگاههای زغالسنگ موجود نیز مقرونبهصرفهتر است.
پیامدهای مالی و زیستمحیطی
عبور انرژیهای تجدیدپذیر از زغالسنگ، نقطه عطفی برای سرمایهگذاران و سیاستگذاران جهانی است.
اکنون رشد انرژیهای پاک به حدی رسیده که میتواند تمام افزایش تقاضای برق را بدون رشد مصرف سوختهای فسیلی پوشش دهد؛ اتفاقی که با اهداف توافق پاریس همراستا است.
با این حال، حفظ این روند نیازمند سرمایهگذاری پایدار در زیرساختهای شبکه، ذخیرهسازی انرژی و سیاستگذاری پایدار است.
آژانس بینالمللی انرژی (IEA) هشدار داده است که بیثباتی سیاستی و مشکلات زنجیره تأمین میتواند رشد انرژی بادی در سال ۲۰۲۶ را کند کند.
برای سرمایهگذاران نهادی، این روند نشانه تثبیت جایگاه انرژیهای تجدیدپذیر بهعنوان یک طبقه دارایی بلندمدت است.
گذار تاریخی در اقتصاد انرژی
جهان در حال تجربه بزرگترین دگرگونی در بخش برق طی یک قرن گذشته است.
با پیشی گرفتن انرژیهای تجدیدپذیر از زغالسنگ، اقتصاد جهانی رسماً وارد دوران جدیدی از کربنزدایی و تحول فناورانه شده است.
تداوم این روند بستگی به عملکرد اقتصادهای پیشرفته در کاهش مصرف سوختهای فسیلی و توسعه مداوم تجدیدپذیرها در آسیا دارد.
با این حال، مسیر آینده روشن است:
آینده برق جهان با نور خورشید و باد رقم میخورد.
