📍 گزارش اختصاصی اکو اسکوپ– ترجمه گزارش گاردین / ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۴
مروری بر محتوای خبر
بر اساس گزارشی تازه از اندیشکده «سیرکل اکونومی» (Circle Economy)، نرخ جهانی بازیافت برای هشتمین سال متوالی کاهش یافته و این روند نگرانکننده نشاندهنده عدم همگامی سیاستها و عملکردها با نیازهای زیستمحیطی در جهانی است که تحت سلطه رشد اقتصادی بیپایان و مصرفگرایی قرار دارد.
بر پایه یافتههای این گزارش، تنها ۶.۹ درصد از حدود ۱۰۶ میلیارد تن مواد اولیه مورد استفاده سالانه در اقتصاد جهانی از منابع بازیافتی تأمین شدهاست؛ رقمی که نسبت به سال ۲۰۱۵، ۲.۲ درصد کاهش را نشان میدهد.
چرخهای معیوب در نظام جهانی تولید و مصرف
نویسندگان این گزارش هشدار میدهند که مشکل اساسی، ساختاری و سیستماتیک است. در حالی که جمعیت جهانی بهتدریج افزایش مییابد، سرعت رشد مصرف مواد خام و کالاها از آن بسیار پیشی گرفته است. این در حالی است که برخی شرکتها به استفاده بیشتر از مواد بازیافتی روی آوردهاند، اما اکثریت بنگاههای اقتصادی بدون هیچ مجازاتی این موضوع را نادیده گرفته و عملاً موجب افزایش حجمی از ضایعات میشوند که فراتر از توان سیستمهای بازیافت کنونی است.
بر اساس این گزارش، حتی اگر تمامی کالاهای قابل بازیافت واقعاً بازیافت شوند – که با توجه به پیچیدگی و هزینه بالای بازیافت برخی مواد، امری بعید به نظر میرسد – نرخ جهانی بازیافت به نهایتاً ۲۵ درصد خواهد رسید. از این رو، تنها راهکار بلندمدت، کاهش چشمگیر مصرف جهانی و حرکت بهسوی یک نظام اقتصادی چرخهای است.
فراخوان برای دگرگونی بنیادین
«ایوونه بویو»، مدیرعامل سیرکل اکونومی، با اشاره به ناتوانی روشهای مرسوم در پاسخ به بحران زیستمحیطی میگوید: «تحلیل ما روشن است: حتی در دنیای ایدهآل، صرفاً با بازیافت نمیتوان بحران سهگانه سیاره (تغییر اقلیم، از دست رفتن تنوع زیستی و آلودگی) را حل کرد. این بحران تنها با تحولی اساسی در ساختارهای اقتصادی و اجتماعی قابل کنترل است.»
وی در ادامه افزود: «ما باید پتانسیل چرخهای در زیرساختها، ساختمانها، منابع زیستی و مواد تجدیدپذیر را آزاد کنیم و از دفن موادی که قابل استفاده مجدد هستند در محلهای دفن زباله جلوگیری کنیم. این تغییر از بیرون اتفاق نمیافتد؛ همه ما باید تصمیمات متفاوتی بگیریم، شجاعت داشته باشیم و در راهحلهای چرخهای در سراسر زنجیره ارزش سرمایهگذاری کنیم.»
رشد آگاهی عمومی کافی نیست
با وجود افزایش آگاهی عمومی نسبت به بازیافت در سالهای اخیر – بهویژه از سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۱ که میزان استفاده از مواد بازیافتی در صنعت بیش از ۲۰۰ میلیون تن افزایش یافت – پژوهشگران هشدار میدهند که این افزایش با رشد شتابان استفاده از مواد اولیه استخراجشده از طبیعت همراستا نبودهاست.
بر اساس این گزارش، استخراج جهانی مواد خام در نیمقرن گذشته بیش از سه برابر شده و به بیش از ۱۰۰ میلیارد تن در سال رسیدهاست. پیشبینی میشود این رقم تا سال ۲۰۶۰، در صورت عدم مداخله جدی، ۶۰ درصد دیگر افزایش یابد.
همچنین، مصرف سرانه جهانی از ۸.۴ تن در سال ۱۹۷۰ به ۱۲.۲ تن در سال ۲۰۲۰ رسیدهاست. اما این رشد بهطور نابرابر توزیع شدهاست: ساکنان کشورهای با درآمد بالا بهطور میانگین ۶ برابر بیشتر از ساکنان کشورهای با درآمد پایین مصرف میکنند (۲۴ تن در برابر ۴ تن در سال).
در واقع، کشورهای اتحادیه اروپا و ایالات متحده – با وجود تشکیل تنها ۱۰ درصد از جمعیت جهان – بیش از نیمی از منابع جهان را مصرف میکنند، موضوعی که شکاف جهانی در بهرهبرداری از منابع را بهشدت عیان میسازد.
نیاز به سیاستگذاری جهانی برای اقتصاد چرخهای
در این گزارش، اندیشکده سیرکل اکونومی خواستار تعیین اهداف جهانی برای اقتصاد چرخهای شدهاست؛ اهدافی که نهتنها بر افزایش نرخ بازیافت تمرکز دارند، بلکه کاهش مصرف مواد خام و انرژی را نیز دنبال میکنند. همچنین پیشنهاد شده است تا نهاد مستقلی به نام «آژانس بینالمللی مواد»، مشابه «آژانس بینالمللی انرژی»، تأسیس شود تا دولتها را در پایش، سنجش و هدایت استفاده پایدار از منابع همراهی کند.
نویسندگان گزارش تأکید دارند: «گذار به اقتصاد چرخهای بدون سیاستهای کارآمد و مداخلات دولتی امکانپذیر نیست. دولتها باید رویههای ناکارآمد را حذف کرده و از روشهای هوشمندانه برای پاسخگویی به نیازهای بشر حمایت کنند.»
سخن پایانی
گزارش هشدار میدهد که در غیاب دگرگونی ساختاری در شیوه تولید، مصرف و سیاستگذاری، جهان با بحرانی رو به گسترش در زمینه مدیریت پسماند و بهرهبرداری از منابع طبیعی مواجه خواهد شد. تحلیلگران میگویند که کاهش واقعی در مصرف مواد، گذار به زیرساختهای پایدار، و مشارکت جهانی در پیادهسازی اقتصاد چرخهای از جمله گامهای اساسی برای نجات سیاره است.
