در روزی که بهصورت جهانی به عنوان «روز اقدام برای آبوهوا» گرامی داشته میشود، کارشناسان بینالمللی از کاهش چشمگیر فاصله تا نقطه بحران گرم شدن زمین سخن میگویند و تأکید دارند تنها چند دهم درجه تا عبور از مرز ۱٫۵ درجه سانتیگراد باقی مانده است؛ ظرفیت سیاره برای مقابله با عواقب این افزایش دما در حال رسیدن به آستانه است.
روز جهانی اقدام برای آبوهوا (Global Day of Climate Action) فرصتی است تا مجدداً بر تعهدات جهانی نسبت به کاهش انتشار گازهای گلخانهای تمرکز شود. این روز همزمان با افزایش شتابان دمای زمین و تشدید پیامدهای اقلیمی، از اهمیت خاصی برخوردار شده است.
بر پایه دادههای The World Bank، میانگین افزایش دمای سطح زمین در دوره ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۲ حدود ۱٫۱۴ درجه سانتیگراد نسبت به دوره پیشاصنعتی (۱۸۵۰-۱۹۰۰) بوده است. همچنین، میانگین انتشار دیاکسید کربن بهازای هر نفر در جهان حدود ۶٫۲ تن در سال برآورد شده و در بسیاری از کشورها این رقم تا سه برابر میانگین جهانی است.
کارشناسان تأکید میکنند که هدف تعیینشده برای محدود کردن گرم شدن تا حداکثر ۱٫۵ درجه سانتیگراد اکنون با خطر جدّی مواجه است. از سوی دیگر، پروژه Climate Action Tracker ارزیابی میکند که بسیاری از کشورها «بهشدت ناکافی» عمل کردهاند. Climate Action Tracker
در این روز، فعالان و سازمانهای جهانی از دولتها خواستهاند تا:
- انتشار گازهای گلخانهای را با سیاستهای جدّی کاهش دهند،
- سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر را افزایش دهند،
- مشوقهایی برای مصرف کمتر سوختهای فسیلی و بهبود بهرهوری ایجاد کنند،
- و به ویژه حمایت از جوامع آسیبپذیر در برابر تغییر اقلیم را تقویت نمایند.
واکنشها و تحلیل
با وجود تلاشها، واقعیت این است که روند کنونی کافی نیست. مثلاً در گزارش سالانه «Yearbook of Global Climate Action» که توسط United Nations Framework Convention on Climate Change (UNFCCC) منتشر میشود، به شکاف بزرگ میان وعدهها و اقدامات واقعی اشاره شده است.
تحلیلگران میگویند، هر ده صدم درجه سانتیگراد افزایش بیشتر گرما، هزینههای اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی بیشتری را بر کشورها تحمیل میکند. این یعنی روز جهانی اقدام برای آبوهوا نباید صرفاً نمادی باشد، بلکه باید نقطه تحول در سیاستها و عملکردها.
در ایران نیز با توجه به افزایش خشکسالی، وقوع سیلابهای ناگهانی و بالا آمدن سطح آبهای زیرزمینی، فعالیتها و متولیان باید جدّیتر وارد عمل شوند. به عنوان مثال، کاهش انتشار گازهای گلخانهای در بخش کشاورزی یا انرژی میتواند سهم مهمی داشته باشد.
نتیجهگیری و توصیهها
روز جهانی اقدام برای آبوهوا یادآور این است که «زمان عمل» فرا رسیده است. اگر جهان در مسیر کنونی ادامه دهد، عبور از مرز ۱٫۵ درجه دستکم در چند دهه آینده قریبالوقوع خواهد بود—و این عبور پیامدهای برگشتناپذیری خواهد داشت.
دولتها، بخش خصوصی و شهروندان همگی باید سهم خود را ایفا کنند: نه فردا، همین امروز.
