نکات کلیدی
- اتحادیه اروپا قصد دارد سرعت کاهش سالانه مجوزهای انتشار کربن را کم کند تا نیروگاهها و صنایع سنگین فرصت بیشتری برای کاهش آلایندگی داشته باشند.
- تخصیص رایگان مجوزهای کربن به صنایعی مانند فولاد و سیمان ممکن است تا سال ۲۰۳۸ ادامه یابد.
- تا ۱۰۰ میلیارد یورو مجوز انتشار برای حمایت از برقیسازی، هیدروژن، جذب کربن و تولید کمانتشار اختصاص خواهد یافت.
- بخشی از اعتبارهای بینالمللی کربن از سال ۲۰۳۶ وارد نظام تجارت انتشار اتحادیه اروپا میشود.
- دامنه بازار کربن در سالهای آینده به بخشهای بیشتری از هوانوردی، کشتیرانی و زبالهسوزی گسترش خواهد یافت.
بروکسل در شرایطی برای کاهش بخشی از محدودیتهای مهمترین بازار کربن اروپا آماده میشود که فشارها برای حفظ رقابتپذیری صنایع این قاره افزایش یافته است. پیشنهاد جدید کمیسیون اروپا، ضمن حفظ هدف کاهش ۹۰ درصدی انتشار خالص گازهای گلخانهای تا سال ۲۰۴۰، زمان و حمایت مالی بیشتری در اختیار صنایع برای اجرای برنامههای کربنزدایی قرار میدهد.
کمیسیون اروپا روز جمعه مجموعهای از اصلاحات گسترده در «نظام تجارت انتشار اتحادیه اروپا» یا ETS را پیشنهاد کرد. این بسته به شرکتها فرصت بیشتری برای کاهش انتشار میدهد و بخش بزرگتری از درآمدهای بازار کربن را به سرمایهگذاری در صنایع پاک اختصاص خواهد داد.
کمیسیون اروپا تأکید کرده است که نظام اصلاحشده همچنان از هدف اتحادیه اروپا برای کاهش ۹۰ درصدی انتشار خالص گازهای گلخانهای تا سال ۲۰۴۰ پشتیبانی میکند. بااینحال، پیشنهادهای جدید شماری از تعهدات کوتاهمدت تولیدکنندگان و نیروگاهها را کاهش میدهد.
نظام تجارت انتشار اتحادیه اروپا اکنون بخشهایی را پوشش میدهد که در مجموع مسئول حدود ۴۰ درصد انتشار گازهای گلخانهای این اتحادیه هستند. به همین دلیل، هرگونه تغییر در این بازار میتواند قیمت کربن، سرمایهگذاری صنعتی و مسیر کلی سیاست اقلیمی اروپا را تحت تأثیر قرار دهد.
کاهش تدریجیتر سقف انتشار
شرکتهای مشمول نظام ETS باید بهازای انتشار هر تن متریک دیاکسیدکربن، یک مجوز انتشار به اتحادیه اروپا تحویل دهند.
اتحادیه اروپا تعداد مجوزهای موجود در بازار را محدود میکند و هر سال از حجم آنها میکاهد. کاهش تدریجی سقف انتشار، هزینه آلودهکردن محیطزیست را افزایش میدهد و شرکتها را به سرمایهگذاری در فناوریها و فرایندهای تولید پاکتر ترغیب میکند.
بر اساس پیشنهاد جدید، نرخ کاهش سالانه مجوزهای انتشار در سال ۲۰۳۱ به ۳.۷ درصد خواهد رسید و در سال ۲۰۳۶ نیز به ۱.۷ درصد کاهش خواهد یافت. نرخ فعلی کاهش مجوزها ۴.۳ درصد است.
کمیسیون اروپا همچنین میخواهد نرخ مداخله «ذخیره ثبات بازار» را کاهش دهد. این سازوکار زمانی که عرضه مجوزهای انتشار از محدودههای تعیینشده خارج میشود، بخشی از مجوزها را از بازار خارج یا دوباره وارد بازار میکند.
در صورت تصویب پیشنهاد جدید، نرخ مداخله این سازوکار از ۲۴ به ۱۲ درصد کاهش مییابد. مجموع این اصلاحات باعث خواهد شد تعداد بیشتری مجوز انتشار در اختیار شرکتهای مشمول بازار کربن قرار گیرد.
از سال ۲۰۳۶، اعتبارهای بینالمللی کربن نیز وارد این نظام خواهند شد. این اعتبارها میتوانند معادل ۲ درصد از کاهش انتشار موردنیاز بخشهای تحت پوشش ETS باشند.
اصلاحات پیشنهادی برای صنایع بزرگ، انعطاف بیشتری در اجرای تعهدات ایجاد میکند؛ اما از دید سرمایهگذاران، ممکن است عدم قطعیتهای تازهای درباره قیمت آینده کربن و میزان واقعی کاهش انتشار داخلی به وجود آورد.
تمدید مجوزهای رایگان صنایع سنگین
کمیسیون اروپا پیشنهاد کرده است تخصیص رایگان مجوزهای انتشار به صنایع سنگین تا سال ۲۰۳۸ ادامه یابد. طبق برنامه فعلی، این حمایت باید در سال ۲۰۳۴ پایان پیدا کند.
این تمدید شامل صنایع مشمول «سازوکار تعدیل کربن در مرزها» یا CBAM، از جمله صنایع فولاد و سیمان، خواهد شد. اجرای کامل تعرفه کربنی اتحادیه اروپا بر کالاهای وارداتی نیز تا سال ۲۰۳۸ به تعویق میافتد.
شرکتها پس از ارائه برنامههای سرمایهگذاری در پروژههای کربنزدایی اروپایی، ابتدا ۸۰ درصد از سهمیه مجوزهای رایگان خود را دریافت خواهند کرد. ۲۰ درصد باقیمانده زمانی آزاد میشود که سرمایهگذاریهای وعده دادهشده به مرحله اجرا برسد.
بااینحال، ۱۰ درصد از کارآمدترین تأسیسات صنعتی اروپا از این شروط معاف خواهند بود.
بروکسل همچنین قصد دارد سرعت سختگیرانهتر شدن معیارهای محاسبه سهمیههای رایگان را کاهش دهد. نرخ سالانه بازنگری این معیارها از سال ۲۰۳۰ به ۲ درصد خواهد رسید؛ درحالیکه نرخ کنونی ۲.۵ درصد است.
یک تعدیل جداگانه برای دوره سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ نیز میتواند معادل ۶ میلیارد یورو، حدود ۶.۸۶ میلیارد دلار، مجوز رایگان اضافی در اختیار صنایع قرار دهد.
انتقال درآمدهای کربنی به صنایع
نظام تجارت انتشار اتحادیه اروپا از سال ۲۰۱۳ تاکنون حدود ۲۶۰ میلیارد یورو درآمد ایجاد کرده است. نزدیک به ۸۰ درصد این درآمدها وارد بودجه دولتهای ملی شده است.
کمیسیون اروپا میخواهد کشورهای عضو را موظف کند حداقل نیمی از درآمدهای آتی بازار کربن را به صنایع داخلی اختصاص دهند. احتمال دارد وزارتخانههای دارایی کشورهای عضو با این الزام مخالفت کنند؛ زیرا درآمد حاصل از فروش مجوزهای کربن در بسیاری از کشورها برای تأمین مالی اولویتهای عمومی بودجه استفاده میشود.
بروکسل همچنین میخواهد ۴۰۰ میلیون مجوز انتشار به ارزش تقریبی ۳۰ میلیارد یورو را تا سال ۲۰۳۰ برای ایجاد یک سازوکار تقویت سرمایهگذاری صنعتی کنار بگذارد.
شرکتها از سال ۲۰۳۱ میتوانند برای دریافت حمایت دیگری به ارزش ۷۰ میلیارد یورو از محل مجوزهای انتشار رقابت کنند. پروژههای برقیسازی، تولید و مصرف هیدروژن، جذب کربن و تولید محصولات کمانتشار در فهرست طرحهای واجد شرایط قرار خواهند گرفت.
«صندوق نوسازی» نیز پس از سال ۲۰۳۰ به فعالیت خود ادامه میدهد. این صندوق ۲۸۰ میلیون مجوز انتشار دریافت خواهد کرد تا از سرمایهگذاری در انرژی پاک در کشورهای کمدرآمدتر اتحادیه اروپا حمایت کند.
در مجموع، ارزش مجوزهایی که برای تقویت سرمایهگذاری صنعتی و حمایت از فناوریهای پاک اختصاص مییابد، میتواند به ۱۰۰ میلیارد یورو برسد.
گسترش بازار کربن به هوانوردی، کشتیرانی و پسماند
پوشش نظام ETS در بخش هوانوردی به پروازهایی گسترش مییابد که از اروپا به مقصدهایی در فاصله حداکثر پنج هزار کیلومتری انجام میشوند. بر این اساس، پروازهای اروپا به دبی و استانبول مشمول بازار کربن خواهند شد؛ اما بیشتر پروازها به ایالات متحده و چین همچنان خارج از این نظام باقی میمانند.
در بخش کشتیرانی نیز کشتیهایی با ظرفیت حداقل ۴۰۰ تن ناخالص مشمول مقررات خواهند شد. درحالحاضر، این مقررات تنها کشتیهای دارای ظرفیت پنج هزار تن ناخالص یا بیشتر را پوشش میدهد.
شرکتهای کشتیرانی برای تأمین مالی سوختها و فناوریهای پاکتر، ۱۱۰ میلیون مجوز انتشار رایگان دریافت خواهند کرد.
تأسیسات زبالهسوزی نیز بهتدریج بین سالهای ۲۰۳۱ تا ۲۰۳۴ وارد بازار کربن میشوند. البته کشورهای عضو در صورت برخورداری از برخی شرایط مالیاتی یا بازیافتی میتوانند اجرای این مقررات را تا سال ۲۰۳۵ به تأخیر بیندازند.
مذاکراتی که دستکم یک سال طول میکشد
دولتهای عضو اتحادیه اروپا و نمایندگان پارلمان اروپا اکنون اصلاحات موردنظر خود را تدوین خواهند کرد و پس از آن، مذاکرات نهایی آغاز میشود. انتظار میرود این فرایند قانونگذاری دستکم یک سال زمان ببرد.
پیشنهاد جدید برای مدیران صنعتی و سرمایهگذاران، نشانهای از بازتنظیم سیاستهای اقلیمی اروپا محسوب میشود. بروکسل تلاش میکند اهداف بلندمدت کاهش انتشار را حفظ کند و همزمان فشار کوتاهمدت بر صنایع اروپایی را کاهش دهد.
قواعد نهایی، نهتنها مسیر قیمتگذاری کربن و تأمین مالی عمومی را مشخص میکنند، بلکه بر توان رقابتی صنایع تولیدی اروپا در سالهای آینده نیز اثر خواهند گذاشت.
تحلیل گزارش سبز
اصلاح پیشنهادی ETS یک عقبنشینی کامل از سیاست اقلیمی اروپا نیست، بلکه تغییر در سرعت اجرای آن است. اتحادیه اروپا میکوشد میان سه هدف کاهش انتشار، حفظ تولید صنعتی و جلوگیری از انتقال کارخانهها به خارج از اروپا تعادل ایجاد کند. بااینحال، افزایش مجوزهای موجود و تمدید سهمیههای رایگان ممکن است در کوتاهمدت قیمت کربن و انگیزه کاهش سریع انتشار را تضعیف کند. موفقیت این سیاست بیش از هر چیز به نحوه تخصیص ۱۰۰ میلیارد یورو حمایت صنعتی و قابلیت سنجش نتایج پروژههای کربنزدایی وابسته خواهد بود.
