کمیسیون اروپا اعلام کرده است با وجود مخالفت شرکتهای هواپیمایی و احتمال بروز اختلاف تجاری با آمریکا، برنامه دریافت هزینه انتشار کربن از پروازهای بینالمللی را متوقف نخواهد کرد. بروکسل قصد دارد در بازبینی جدید نظام تجارت انتشار کربن اتحادیه اروپا، دامنه این سازوکار را به تمام پروازهای خروجی از اروپا گسترش دهد؛ تصمیمی که میتواند میلیاردها یورو درآمد جدید برای کشورهای اروپایی ایجاد کند و صنعت هوانوردی جهان را وارد مرحله تازهای از منازعات اقلیمی کند.
کمیسیون اروپا روز سهشنبه اعلام کرد قصد دارد طرح دریافت هزینه انتشار کربن از شرکتهای هواپیمایی برای پروازهای بینالمللی را با جدیت بیشتری دنبال کند. این تصمیم در حالی مطرح میشود که شرکتهای هواپیمایی اروپا همزمان با افزایش قیمت سوخت جت و بحران عرضه انرژی، فشار اقتصادی سنگینی را تحمل میکنند.
در حال حاضر، نظام تجارت انتشار کربن اتحادیه اروپا یا ETS تنها شامل پروازهای درون اتحادیه اروپا میشود و پروازهایی که به مقاصد خارج از اروپا انجام میشوند، از این سازوکار معاف هستند. این در حالی است که بخش عمده انتشار گازهای گلخانهای صنعت هوانوردی مربوط به همین پروازهای بینالمللی است.
پولونا گرگورین، رئیس بخش حملونقل در اداره اقلیم کمیسیون اروپا، در نشست مشترک با فعالان صنعت هوانوردی اعلام کرد اتحادیه اروپا قصد دارد بازبینی مهمی را در ماه ژوئیه انجام دهد تا «سیگنال قیمتی مؤثری» برای کل سهم انتشار کربن اروپا ایجاد شود.
او هشدار داد دامنه ETS ممکن است به «پروازهای خروجی» گسترش یابد؛ به این معنا که تمام پروازهایی که از خاک اروپا انجام میشوند، صرفنظر از مقصد نهایی، مشمول هزینه انتشار کربن شوند.
بر اساس برآورد سازمان محیطزیستی «حملونقل و محیط زیست»، اگر ETS در سال گذشته برای تمام پروازهای خروجی اعمال میشد، درآمد اتحادیه اروپا و کشورهای عضو میتوانست به ۱۲.۷ میلیارد یورو برسد؛ رقمی که حدود سه برابر درآمد فعلی حاصل از صنعت هوانوردی در سال ۲۰۲۵ است.
کمیسیون اروپا تأکید کرده است این طرح شامل شرکتهای هواپیمایی اروپایی و غیراروپایی خواهد شد. گرگورین در این باره گفت: «اصل اساسی این است که میان اپراتورها توازن رقابتی برقرار باشد؛ یعنی در مسیرهای مشابه، شرکتهای اروپایی و غیراروپایی بهطور برابر با قوانین مواجه شوند.»
همزمان با مطرح شدن این پیشنهاد، فشار فعالان محیط زیست برای محدود کردن پروازهای جت خصوصی نیز افزایش یافته است. گروههای زیستمحیطی معتقدند با توجه به بحران سوخت ناشی از جنگ خاورمیانه، محدودسازی پروازهای تجاری خصوصی میتواند به کاهش مصرف سوخت کمک کند.
اما صنعت هوانوردی اروپا بهشدت با این طرح مخالفت کرده است.
وینسنت دو فروی، مدیر هوانوردی انجمن صنایع هوافضا، امنیت و دفاع اروپا، از کمیسیون اروپا خواست دامنه ETS را گسترش ندهد. او هشدار داد اعمال مالیات کربنی اروپا بر شرکتهای آمریکایی میتواند به یک جنگ تجاری جدید منجر شود.
او یادآوری کرد که در سال ۲۰۱۲ نیز زمانی که اروپا نخستین بار تلاش کرد ETS را برای پروازهای بینالمللی اجرا کند، ائتلافی متشکل از آمریکا، چین و هند علیه این تصمیم شکل گرفت. آمریکا حتی قانونی تصویب کرد که شرکتهای هواپیمایی این کشور را از تبعیت از مقررات اروپایی منع میکرد.
در نهایت، اتحادیه اروپا اجرای ETS برای پروازهای بینالمللی را به حالت تعلیق درآورد تا سازمان بینالمللی هوانوردی غیرنظامی سازمان ملل متحد، موسوم به ICAO، سازوکار جهانی خود را طراحی کند. نتیجه این مذاکرات، ایجاد سامانه جهانی CORSIA بود؛ طرحی که قرار است از سال ۲۰۲۷ برای پروازهای بینالمللی اجباری شود.
اکنون کمیسیون اروپا در حال ارزیابی عملکرد CORSIA است و قرار است نتایج این بررسی تا اول ژوئیه منتشر شود. بروکسل پس از آن تصمیم خواهد گرفت که چگونه نظام ETS خود را با سازوکار جهانی تطبیق دهد.
گرگورین تأکید کرد اتحادیه اروپا تلاش خواهد کرد از دریافت همزمان هزینه کربنی تحت دو نظام مختلف جلوگیری کند. به گفته او، هرگونه تعهد ETS بهگونهای تنظیم خواهد شد که شرکتهای هواپیمایی مجبور به پرداخت دوباره برای یک میزان انتشار کربن نشوند.
شرکتهای هواپیمایی اما معتقدند جهان باید تنها بر سازوکار جهانی CORSIA تکیه کند.
اورانیا جورجوتساکو، مدیر انجمن «شرکتهای هواپیمایی برای اروپا» که نماینده شرکتهایی مانند لوفتهانزا، ایر فرانس-کیالام و رایانایر است، گفت: «ما باید بر تقویت CORSIA سرمایهگذاری کنیم تا در نهایت به تنها نظام جهانی قیمتگذاری کربن تبدیل شود؛ زیرا مشکلات جهانی به راهحلهای جهانی نیاز دارند.»
او همچنین بحران فعلی سوخت جت را نشانه وابستگی شدید اروپا به واردات انرژی دانست و خواستار توقف موقت ETS شد؛ درخواستی که کمیسیون اروپا آن را رد کرده است.
این مناقشه میتواند به یکی از مهمترین چالشهای سیاسی و اقتصادی اروپا در حوزه اقلیم تبدیل شود. از یک سو، اتحادیه اروپا تلاش میکند نقش پیشگام خود در سیاستهای اقلیمی را حفظ کند و انتشار گازهای گلخانهای صنعت هوانوردی را کاهش دهد. از سوی دیگر، شرکتهای هواپیمایی هشدار میدهند افزایش هزینههای کربنی میتواند رقابتپذیری آنها را کاهش دهد و تنشهای بینالمللی تازهای ایجاد کند.
