اتحادیه اروپا روز جمعه در رویداد «Scaling Up Renewables in Africa» در ژوهانسبورگ، از تخصیص ۷ میلیارد یورو برای توسعه انرژیهای تجدیدپذیر در آفریقا خبر داد؛ اقدامی که بناست سهم قاره از انرژی پاک را دو برابر کرده و برق مورد نیاز بیش از ۱۷.۵ میلیون خانوار را تأمین کند. این تعهد در آستانه اجلاس سران G20 و با هدف کاهش شکاف دسترسی به انرژی و تقویت رشد اقتصادی فراگیر اعلام شد.
اورزولا فندرلاین، رئیس کمیسیون اروپا، در جریان این نشست تأکید کرد که توسعه انرژی پاک در آفریقا بخشی جداییناپذیر از رشد اقتصادی فراگیر است و اروپا این سرمایهگذاری را «نمونهای عملی از شراکت راهبردی با کشورهای آفریقایی» میداند. این رقم بخشی از کارزار گستردهتری است که از نوامبر ۲۰۲۴ تاکنون ۱۵.۵ میلیارد یورو برای پروژههای انرژی پاک بسیج کرده و بر اساس برآورد کمیسیون اروپا، موجب ایجاد حدود ۲۷ گیگاوات ظرفیت جدید تجدیدپذیر خواهد شد.
این میزان ظرفیت برای روشن نگهداشتن ۱۷.۵ میلیون خانوار کافی است و امکان میدهد بسیاری از کشورهای کمبرخوردار از جمله چاد، نیجر و جمهوری دموکراتیک کنگو به برق پایدار دست یابند و وابستگی به ژنراتورهای دیزلی گرانقیمت و آلاینده را کاهش دهند. تحلیلگران میگویند دسترسی به انرژی بر همه جنبههای توسعه محلی ـ از تولید صنعتی و خدمات آموزشی گرفته تا بهداشت و فعالیت کسبوکارهای کوچک ـ تأثیر مستقیم دارد.
در کشورهای پیشرو همچون کنیا، آفریقای جنوبی و مراکش، انتظار میرود تزریق این سرمایه روند ساخت نیروگاههای خورشیدی و بادی و پروژههای تقویت شبکه برق را تسریع کند. این تعهد درحالی مطرح میشود که رهبران اقتصادی جهان آماده حضور در اجلاس G20 هستند؛ اجلاسی که برای نخستین بار در خاک آفریقا برگزار میشود و موضوع تجارت، سرمایهگذاری و تابآوری اقتصادی در آن محوریت دارد.
فندرلاین در نشست G20 با عنوان «رشد اقتصادی فراگیر و پایدار» گفت که رکود سرمایهگذاری در بازارهای نوظهور نیازمند اقدام هماهنگ از سوی نهادهای بینالمللی همچون صندوق بینالمللی پول، سازمان تجارت جهانی و بانک جهانی است. او همچنین به توافق جدید «شراکت تجارت و سرمایهگذاری پاک» میان اتحادیه اروپا و آفریقای جنوبی اشاره کرد؛ توافقی که قرار است مسیر سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، هیدروژن سبز و مواد خام حیاتی را تسهیل کند.
کارشناسان تأکید میکنند که اگرچه ۱۵.۵ میلیارد یورو رقم قابلتوجهی است، اما تنها حدود یکششم از سرمایهگذاری موردنیاز آفریقا برای دستیابی به اهداف انرژی و اقلیمی تا سال ۲۰۳۰ را پوشش میدهد. با این حال، این کارزار میتواند نقشی محرک در جذب سرمایههای خصوصی و عمومی ایفا کند و پروژههایی از پارکهای خورشیدی مصر تا دالانهای بادی غرب آفریقا را تسریع بخشد.
آفریقا—با دریافت بیشترین تابش خورشیدی در جهان و دارا بودن یکی از پربازدهترین کریدورهای بادی—توان بالقوهای عظیم دارد، اما تنها ۱۱ درصد ظرفیت انرژی غیرآبی این قاره از تجدیدپذیرها تأمین میشود و بیش از ۶۰۰ میلیون نفر هنوز به برق دسترسی ندارند. کارشناسان میگویند تحقق گذار انرژی نیازمند اصلاحات مقرراتی، توسعه توان فنی، بهبود اتصال شبکه و همکاریهای منطقهای است؛ موضوعاتی که اتحادیه اروپا در قالب این تعهدات به دنبال تقویت آنهاست.
با وجود چالشهایی همچون بیثباتی ارز، نبود چارچوبهای اجرایی پایدار و ضعف شبکه برق در کشورهای کمدرآمد، ناظران بر این باورند که ترکیب سرمایهگذاری اروپا، کارزارهای جهانی و مشارکت بخش خصوصی میتواند به نقطه عطفی در گذار انرژی آفریقا تبدیل شود. اتحادیه اروپا تأکید کرده که انرژی تجدیدپذیر تنها یک ضرورت اقلیمی نیست، بلکه ابزاری برای صنعتیسازی، اشتغالزایی و ارتقای کیفیت زندگی در سراسر قاره است.
اعلام این تعهد در ژوهانسبورگ پیام روشنی به همراه دارد: در روایت جدید اقتصاد جهانی که در G20 پررنگ شده، تابآوری اقتصادی آفریقا و اهداف اقلیمی آن در گرو مشارکتهای راهبردی با سرمایهگذاران بینالمللی است. آزمون اصلی اما در تبدیل این تعهدات به پروژههای عملیاتی و رساندن برق به خانهها و صنایع نهفته است؛ آزمونی که سرنوشت توسعه پایدار قاره را رقم خواهد زد.
