اتحادیه اروپا اجرای کامل «قانون هوش مصنوعی» (AI Act) را آغاز کرد. این قانون که به عنوان سختگیرانهترین چارچوب نظارتی جهان در حوزه هوش مصنوعی شناخته میشود، استفاده از سیستمهای هوش مصنوعی پرخطر را در فضاهای عمومی ممنوع کرده و استانداردهای سختگیرانهای را برای توسعهدهندگان این فناوری تعیین کرده است.
طبقهبندی ریسک؛ رویکرد جدید در تنظیمگری
قانون جدید مبتنی بر یک سیستم طبقهبندی ریسک است که کاربردهای هوش مصنوعی را به چهار دسته تقسیم میکند:
۱. خطر غیرقابل قبول (Unacceptable Risk): استفاده از هوش مصنوعی برای نظارت بیومتریک در زمان واقعی در فضاهای عمومی، سیستمهای نمرهدهی اجتماعی و هوش مصنوعی دستکاریکننده رفتار انسان کاملاً ممنوع شده است. متخلفان با جریمههایی تا سقف ۶ درصد از درآمد سالانه جهانی خود روبرو خواهند شد.
۲. خطر بالا (High Risk): سیستمهای هوش مصنوعی در حوزههای حساس مانند استخدام، زیرساختهای حیاتی، آموزش و مراقبتهای بهداشتی، باید قبل از عرضه در بازار، ارزیابیهای دقیق ایمنی و تاییدیه مقامات اتحادیه اروپا را دریافت کنند.
۳. خطر محدود (Limited Risk): سیستمهایی که در معرض خطر هستند اما الزامات سادهتری دارند. این دسته شامل هوش مصنوعیهایی میشود که با تعامل مستقیم با انسان سروکار دارند، مانند چتباتها یا سیستمهای تولید عمیق (Generative AI). این سیستمها ملزم به رعایت الزامات شفافیت هستند تا کاربر بداند در حال گفتگو با یک ماشین است.
۴. خطر کم (Minimal Risk): این دسته شامل کاربردهایی مانند فیلترهای اسپم، بازیهای ویدیویی مبتنی بر هوش مصنوعی یا نرمافزارهای تشخیص چهره در قفل گوشیها است. این کاربردها از آزادی عمل کامل برخوردارند و هیچ محدودیت یا الزام قانونی خاصی ندارند، زیرا ریسک بسیار کمی برای حقوق شهروندی یا ایمنی ایجاد میکنند.
تاثیر بر شرکتهای فناوری
این قانون مستقیماً غولهای فناوری مستقر در آمریکا و چین را هدف قرار میدهد. شرکتهایی مانند OpenAI، گوگل و متا اکنون باید مدلهای زبانی بزرگ خود را بازبینی کنند تا اطمینان حاصل کنند که محتوای تولید شده توسط آنها خطرات سیستماتیک مانند تبعیض نژادی یا انتشار اطلاعات غلط را به حداقل میرساند.
«تیری برتون»، کمیسر بازار داخلی اتحادیه اروپا در بیانیهای گفت: «ما در حال تنظیم قوانین بازی برای آینده اینترنت هستیم. قانون هوش مصنوعی، نوآوری را ممنوع نمیکند، بلکه نوآوری قابل اعتماد را ترویج میکند. اروپا نشان داده است که میتوان از قدرت هوش مصنوعی لذت برد بدون اینکه حقوق بنیادین و دموکراسی را قربانی کنیم.»
واکنشهای بینالمللی
این قانون اتحادیه اروپا به عنوان یک مدل بالقوه برای سایر کشورها در نظر گرفته میشود. گزارشها حاکی از آن است که قانونگذاران در کانادا، ژاپن و برزیل در حال تدوین قوانین مشابهی بر اساس چارچوب اروپا هستند. با این حال، برخی شرکتهای فناوری هشدار دادهاند که مقررات سختگیرانه ممکن است سرعت نوآوری در اروپا را نسبت به آمریکا و چین کاهش دهد.
این قانون همچنین قوانینی را برای هوش مصنوعی مولد (Generative AI) وضع کرده است که الزام میکند محتوای تولید شده توسط هوش مصنوعی باید برچسبگذاری شود و حقکپی (Copyright) آثار استفاده شده برای آموزش مدلها باید رعایت شود.
منابع:
۱. متن نهایی قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا – ژانویه ۲۰۲۶
۲. بیانیه کمیسیون اروپا
۳. تحلیلهای سیاستگذاری دیجیتال – بلومبرگ و پالیتیکو
