به گزارش پایگاه خبری گزارش سبز و به نقل از Sustainability Times، جنگلهای بارانی آمازون در سال ۲۰۲۴ با شدیدترین فصل آتشسوزی در بیش از دو دهه گذشته روبهرو شدند و حدود ۷۹۱ میلیون تُن دیاکسیدکربن وارد جو کردند؛ رقمی که تقریباً با انتشار سالانه گازهای گلخانهای آلمان برابری میکند. این بحران زیستمحیطی نشان میدهد که شرایط بسیار وخیمتر از گذشته شده و برای مقابله با آن به اقدام فوری جهانی نیاز است.
آمازون که از آن بهعنوان «ریههای زمین» یاد میشود، در سال گذشته شاهد آتشسوزیهایی بود که بیش از ۳.۳ میلیون هکتار از جنگلها – مساحتی تقریباً برابر با کشور بلژیک – را نابود کردند. این آتشسوزیها نقطه عطفی در تاریخ این اکوسیستم مهم محسوب میشوند، زیرا برای نخستینبار «تخریب ناشی از آتش» از «جنگلزدایی» بهعنوان عامل اصلی انتشار کربن پیشی گرفته است. پژوهشگران هشدار میدهند که این نوع تخریب میتواند در بلندمدت بسیار خطرناکتر از قطع مستقیم درختان باشد و مدیریت محلی و سیاستهای جهانی محیطزیستی را با چالشهای جدیدی روبهرو کند.
خشکسالی و مدیریت نادرست، عوامل اصلی بحران
جنگل آمازون یکی از مهمترین بخشهای طبیعت زمین است که نقش حیاتی در جذب کربن و تنظیم آبوهوا در سراسر جهان دارد. بااینحال، پژوهشهای اخیر نشان میدهد که آتشسوزیهای سال ۲۰۲۴ تنها یک پدیده طبیعی نبودند، بلکه نتیجه ترکیب تغییرات اقلیمی و فعالیتهای انسانی بودهاند.
یکی از مهمترین دلایل این آتشسوزیها، خشکسالی شدید ناشی از تغییرات اقلیمی بود. دورههای طولانی خشکی باعث شد جنگلها بهشدت در برابر آتش آسیبپذیر شوند. علاوه بر این، تکهتکهشدن جنگلها بر اثر دخالتهای انسانی باعث شد آتش سریعتر گسترش یابد. همچنین، آتشسوزیهای عمدی برای تصرف زمین و آتشهای تصادفی در زمینهای کشاورزی نقش مهمی در گسترش این بحران داشتند.
پیامدهای این بحران گسترده بود. برزیل بالاترین میزان انتشار کربن ناشی از تخریب جنگلها در تاریخ خود را ثبت کرد و بیش از ۹ درصد از جنگلهای بکر باقیمانده بولیوی آسیب دیدند. این یافتهها نشان میدهند که برای محافظت از آمازون باید هم عوامل طبیعی و هم عوامل انسانی به طور همزمان مدیریت شوند.
تهدید پنهان تخریب جنگل
پژوهشگران با استفاده از فناوریهای ماهوارهای پیشرفته توانستند آتشسوزیها را بادقت بالا شناسایی و تحلیل کنند. آنها با ترکیب دادههای «سامانه پایش جنگلهای مرطوب استوایی» و «سامانه جهانی اطلاعات آتشسوزی» موفق شدند آتشسوزیهای واقعی جنگل را از سوختگیهای کشاورزی تفکیک کنند.
یکی از یافتههای نگرانکننده این بود که تخریب جنگل با جنگلزدایی متفاوت است. جنگلزدایی قابلمشاهده است، اما تخریب ممکن است از بالا دیده نشود، درحالیکه بخش زیادی از زیستتوده و کارکرد اکولوژیکی از بین رفته باشد. این مسئله معمولاً در ارزیابیهای ملی و بینالمللی نادیده گرفته میشود و همین موضوع میتواند اهداف اقلیمی جهان را با خطر مواجه کند.
پژوهشگران تأکید میکنند که سازوکارهای مالی برای مقابله با تغییرات اقلیمی باید تخریب جنگل را همزمان با جنگلزدایی در نظر بگیرند. آنها همچنین بر لزوم همکاری بینالمللی برای کاهش استفاده از آتش، تقویت حفاظت از جنگلها و حمایت از پروژههای حفاظتی به رهبری جوامع بومی تأکید دارند.
ضرورت اقدام جهانی
آتشسوزیهای گسترده سال ۲۰۲۴ بار دیگر نشان دادند که بحران آمازون نیازمند پاسخ جهانی فوری است. پیشبینیها حاکی از آن است که آمازون ممکن است تا سال ۲۰۵۰ به نقطهای بحرانی برسد که پس از آن دیگر قابلاحیا نباشد. این وضعیت نهتنها اکوسیستم منطقه را تهدید میکند؛ بلکه پیامدهای آن بر آبوهوای کل زمین اثرگذار خواهد بود.
کارشناسان تأکید میکنند که باید رویکردی چندجانبه برای مقابله با این وضعیت اتخاذ شود. این رویکرد شامل اجرای قوانین سختگیرانهتر در مدیریت زمین، افزایش سرمایهگذاری در حفاظت از جنگلها و همکاریهای بینالمللی برای توسعه روشهای پایدار است. نقش جوامع بومی نیز بسیار مهم است، زیرا دانش و روشهای سنتی آنها در حفظ جنگلها بسیار ارزشمند است.
امروز آمازون به یکی از مهمترین نقاط نبرد با تغییرات اقلیمی تبدیل شده است. مشکلاتی که این جنگل با آن روبهرو است، نماد بحرانهای بزرگتری هستند که تنها از طریق همکاری جهانی میتوان آنها را حل کرد. یافتههای این مطالعه که در نشریه علمی Biogeosciences منتشر شدهاند، هشداری جدی برای اقدام پیش از آنکه خیلی دیر شود، محسوب میشوند.
پیامدها و پرسشهای آینده
آتشسوزیهای ویرانگر آمازون اکنون پرسشهای مهمی را درباره آینده زمین مطرح کردهاند. میزان بالای انتشار کربن و وسعت تخریب جنگلها نشان میدهد که مقابله با تغییرات اقلیمی باید در همه سطوح محلی و جهانی در اولویت قرار گیرد. سرنوشت آمازون به طور مستقیم با سلامت زیستمحیطی سیاره ما گره خورده و حفاظت از آن باید به یکی از اهداف اصلی کشورها تبدیل شود.
دانشمندان و سیاستگذاران اکنون با پرسشهایی روبهرو هستند: کشورها چگونه میتوانند برای مقابله با جنگلزدایی و تخریب همکاری مؤثرتری داشته باشند؟ و چه اقداماتی برای تضمین پایداری آمازون و جوامع وابسته به آن ضروری است؟ پاسخ به این پرسشها در مرکز توجه گفتوگوهای زیستمحیطی جهان قرار خواهد داشت، زیرا حفظ آمازون یکی از مهمترین گامها برای نجات آینده زمین است.
