در ۱۴ اکتبر (۲۲ مهر) هر سال، روز جهانی پسماند الکترونیکی (E-Waste) بهمنظور افزایش آگاهی عمومی در خصوص مدیریت صحیح پسماندهای الکترونیکی و ترویج بازیافت آنها گرامی داشته میشود. این روز فرصتی است تا نگاهی دقیقتر به وضعیت کنونی و چالشهای پیشروی مدیریت پسماندهای الکترونیکی در سطح جهانی و بهویژه در ایران داشته باشیم.
وضعیت جهانی پسماند الکترونیکی
براساس گزارش «گزارش جهانی پسماند الکترونیکی ۲۰۲۴» سازمان ملل، در سال ۲۰۲۲ میلادی، حدود ۶۲ میلیون تن پسماند الکترونیکی تولید شده است که این میزان نسبت به سال ۲۰۱۰ میلادی، ۸۲ درصد افزایش داشته است. این روند افزایشی همچنان ادامه دارد و پیشبینی میشود که تا سال ۲۰۳۰ میلادی، تولید پسماند الکترونیکی به ۸۲ میلیون تن برسد.
از این میزان، تنها ۲۲.۳ درصد بهصورت رسمی جمعآوری و بازیافت شده است که نشاندهنده هدررفت منابع ارزشمندی مانند طلا، نقره و مس است. این در حالی است که تنها ۱ درصد از تقاضای جهانی برای عناصر نادر خاکی از طریق بازیافت پسماندهای الکترونیکی تأمین میشود.
پسماندهای الکترونیکی نه تنها حاوی فلزات گرانبها هستند، بلکه ممکن است حاوی مواد سمی مانند جیوه و سرب نیز باشند که در صورت عدم مدیریت صحیح، میتوانند به محیطزیست و سلامت انسان آسیب برسانند.
وضعیت ایران در تولید و مدیریت پسماند الکترونیکی
در ایران، تولید پسماند الکترونیکی بهطور فزایندهای در حال افزایش است. براساس گزارشها، در سال ۲۰۱۲ میلادی، میزان پسماند الکترونیکی در ایران حدود ۲۸۸ هزار تن بوده است که پیشبینی میشود این میزان تا سال ۲۰۳۲ میلادی به ۴۴۴ میلیون تن برسد. Academia
این افزایش تولید پسماند الکترونیکی، ناشی از عواملی مانند رشد مصرف تجهیزات الکترونیکی، کاهش عمر مفید دستگاهها و عدم فرهنگسازی مناسب در خصوص بازیافت است.
با وجود این افزایش تولید، زیرساختهای لازم برای جمعآوری و بازیافت پسماندهای الکترونیکی در ایران بهطور کافی توسعه نیافته است. بر اساس گزارشها، تنها درصد کمی از پسماندهای الکترونیکی در ایران بهصورت رسمی جمعآوری و بازیافت میشوند.
چالشها و فرصتها
چالشها:
- کمبود زیرساختهای بازیافت: عدم وجود تأسیسات مناسب برای بازیافت پسماندهای الکترونیکی، منجر به انباشت این پسماندها در محیطزیست میشود.
- نبود قوانین و مقررات مؤثر: عدم وجود چارچوبهای قانونی مناسب برای مدیریت پسماندهای الکترونیکی، روند بازیافت را با مشکل مواجه کرده است.
- کمبود آگاهی عمومی: عدم آگاهی کافی مردم از اهمیت بازیافت پسماندهای الکترونیکی و روشهای صحیح دفع آنها، باعث افزایش تولید این پسماندها میشود.
فرصتها:
- بازیافت منابع ارزشمند: پسماندهای الکترونیکی حاوی فلزات گرانبهایی مانند طلا، نقره و مس هستند که با بازیافت صحیح میتوان این منابع را بازیابی کرد.
- کاهش آلودگی محیطزیست: با مدیریت صحیح پسماندهای الکترونیکی، میتوان از انتشار مواد سمی به محیطزیست جلوگیری کرد.
- ایجاد اشتغال: توسعه صنعت بازیافت پسماندهای الکترونیکی میتواند منجر به ایجاد فرصتهای شغلی جدید در کشور شود.
نگاهی به آینده
با توجه به روند افزایشی تولید پسماندهای الکترونیکی در سطح جهانی و بهویژه در ایران، ضروری است که اقدامات مؤثری در جهت مدیریت صحیح این پسماندها انجام شود. توسعه زیرساختهای بازیافت، تصویب قوانین و مقررات مؤثر و افزایش آگاهی عمومی از جمله اقداماتی هستند که میتوانند در این راستا مؤثر باشند.
همچنین، همکاری با کشورهای پیشرفته در زمینه فناوریهای بازیافت و استفاده از تجربیات آنها میتواند به بهبود وضعیت مدیریت پسماندهای الکترونیکی در ایران کمک کند.
پسماندهای الکترونیکی یکی از چالشهای بزرگ زیستمحیطی و اقتصادی در سطح جهانی و بهویژه در ایران محسوب میشوند. مدیریت صحیح این پسماندها نیازمند همکاری همهجانبه دولت، بخش خصوصی و مردم است. با اتخاذ سیاستهای مناسب و توسعه زیرساختهای لازم، میتوان از این پسماندها بهعنوان منابع ارزشمند بهرهبرداری کرده و از تهدیدات زیستمحیطی آنها جلوگیری کرد.
