گزارش جدید «Accenture» نشان میدهد اگرچه تعهد شرکتهای بزرگ جهانی به انتشار صفر خالص رو به افزایش است، اما تنها ۱۶ درصد از آنها در مسیر دستیابی به کربنزدایی کامل تا سال ۲۰۵۰ حرکت میکنند؛ شرکتهایی که در مجموع فقط ۴ درصد از انتشار عملیاتی جهان را تشکیل میدهند. این مطالعه دادهمحور که عملکرد ۴ هزار شرکت بزرگ جهان (G4000) را بررسی کرده، تصویری دقیق از پیشرفت، موانع و فرصتهای پیشروی گذار به اقتصاد کمکربن ارائه میدهد.
نقاط کلیدی گزارش Accenture
مهمترین یافتهها:
- ۴۱ درصد از شرکتهای G2000 دارای هدف «صفر خالص کامل» در دامنههای ۱، ۲ و ۳ هستند.
- ۱۳ مورد از ۲۱ اهرم کربنزدایی اکنون در بیش از نیمی از شرکتهای G4000 اجرا میشود.
- ۷۵ درصد شرکتها شدت انتشار خود را کاهش دادهاند.
- فقط ۱۶ درصد شرکتها با سرعت موردنیاز برای رسیدن به صفر خالص تا ۲۰۵۰ پیش میروند.
- ۷۱ درصد از کل انتشار عملیاتی جهان تنها در سه صنعت متمرکز است: انرژی، منابع طبیعی و خدمات عمومی.
- ۸۹ درصد شرکتها میگویند میان کربنزدایی و ارزش اقتصادی رابطه مستقیم برقرار کردهاند.
افزایش تعهد جهانی به «صفر خالص» باوجود فضای سیاسی ناپایدار
رشد مستمر اهداف بلندمدت
با وجود تغییرات سیاسی، مقررات ضدکربنی یا فشارهای اقتصادی، روند هدفگذاری «صفر خالص» همچنان صعودی است. سهم شرکتهایی که اهداف جامع (دامنه ۱، ۲ و ۳) تعیین کردهاند از ۲۷ درصد در سال ۲۰۲۱ به ۴۱ درصد در سال ۲۰۲۵ رسیده است.
اروپا پیشگام است، اما آسیا–اقیانوسیه سریعترین رشد را نشان میدهد. پس از دو سال افت، دوباره شرکتهای آمریکای شمالی نیز بر تعهدات خود افزودهاند.
از تعهد تا عمل: شرکتها چه میکنند؟
Accenture بررسی کرده که آیا شرکتها فقط «هدفگذاری» میکنند یا واقعاً وارد عمل شدهاند. نتیجه:
گسترش اهرمهای کربنزدایی
۱۳ اهرم از ۲۱ اهرم کلیدی، اکنون در بیش از نیمی از شرکتها اجرا میشود؛ از جمله:
- بهرهوری انرژی
- خرید انرژی تجدیدپذیر
- مدیریت رفتار کارکنان
- اصول اقتصاد چرخشی
- بهبود زنجیره تأمین
- دیجیتالسازی برای کاهش انتشار
میانگین تعداد اهرمهای استفادهشده در شرکتهای G2000 از ۱۱.۵ به ۱۳ رسیده است.
اما هشدار مهم
تنها «افزایش تعداد اهرمها» کافی نیست. برخی شرکتها با وجود پیادهسازی چندین اقدام، هنوز انتشارشان رو به افزایش است؛ زیرا:
- اهرمها با نیاز واقعی صنعت همتراز نیستند،
- مقیاس اجرا محدود است،
- یا اقدامات کلیدی در زنجیره تأمین نادیده گرفته میشود.
جدایی مسیر رشد اقتصادی از رشد انتشار؛ «مزیت کربنزدایی»
یکی از نتایج قابلتوجه گزارش:
از سال ۲۰۱۶ تا امروز، درآمد بزرگترین شرکتهای جهان سالانه ۷ درصد رشد کرده، اما انتشار عملیاتی همچنان ثابت مانده است.
این یعنی:
- شرکتها در حال تولید «ارزش اقتصادی بیشتر با انتشار کمتر» هستند.
- ۵۰ درصد موفق شدهاند انتشار مطلق را کاهش دهند.
- ۷۵ درصد از شرکتها شدت انتشار کربن را کم کردهاند.
این پدیده «مزیت کربنزدایی» یا Decoupling Dividend نام دارد.
اما واقعیت سخت: تنها ۱۶ درصد در مسیر صفر خالصاند
گزارش نشان میدهد:
تنها ۱۶٪ شرکتها با سرعت لازم کاهش میدهند
شرکتهایی که باید طبق مسیر سناریو، انتشار عملیاتی خود را تا ۲۰۵۰ به ۵٪ مقدار ۲۰۲۲ برسانند، فقط ۴ درصد انتشار جهانی را تشکیل میدهند.
یعنی شرکتهای کمانتشار، اغلب همانهایی هستند که جلوترند.
اما انتشار اصلی دستنخورده باقی مانده؛ چون:
- صنایع انرژی، منابع طبیعی و خدمات عمومی،
- ۷۱ درصد انتشار را تولید میکنند،
- و هنوز غالباً انتشارشان رو به افزایش است.
پنج اقدام کلیدی که رهبران کربنزدایی را متمایز میکند
این بخش هسته اصلی گزارش Accenture است.
۱. هدفگذاری دقیق + حاکمیت اجرایی
شرکتهایی که:
- هدف صفر خالص دارند،
- هدف علمی (SBTi) تعریف کردهاند،
- نقشه راه انتقال دارند،
- هیئتمدیره را مسئول کردهاند،
- و پاداش مدیران را به عملکرد کربنی وصل کردهاند؛
سالانه ۲.۶٪ انتشار را کاهش دادهاند.
شرکتهایی که هیچیک از اینها را ندارند:
۳٪ افزایش انتشار سالانه.
۲. ساخت «بیزنسکیس» شفاف
۸۹ درصد میگویند کربنزدایی با ارزش اقتصادی همراستا است.
اما فقط:
- ۵۰٪ سرمایهگذاریهای اقلیمی را شفاف اعلام میکنند،
- ۳۳٪ گزارش درآمد سبز ارائه میدهند.
این شکاف اعتماد را کاهش میدهد.
۳. کاهش مستقیم انتشار عملیاتی
بیشترین تأثیر را دارد:
- انرژی تجدیدپذیر
- بهرهوری انرژی
- بهینهسازی فرآیند
- کاهش ضایعات
- الکتریکیسازی
شرکتهایی که ۱۰ اهرم و بیشتر را بهکار میگیرند، منحنی انتشارشان نزولی است؛
و شرکتهایی که ۱۵ اهرم به بالا دارند، سریعترین کاهش را تجربه میکنند.
۴. دگرگونی صنایع سنگین با همکاری جمعی
صنایع سختکاه مثل فولاد، سیمان، انرژی و شیمیایی نیازمند:
- مشارکت صنعتی،
- کلاسترهای انرژی پاک،
- زیرساخت مشترک،
- مدلهای جدید تأمین انرژی مثل هیدروژن سبز.
گزارش تأکید میکند «هیچ شرکت سختکاه به تنهایی نمیتواند کربنزدایی کند.»
۵. مقیاسگذاری فناوری و هوش مصنوعی
۲۴ درصد شرکتها از هوش مصنوعی برای کربنزدایی استفاده میکنند.
اما تنها ۴ درصد اثرات کربنی خودِ هوش مصنوعی را نیز مدیریت میکنند.
در صورت مقیاسگذاری درست، شرکتها انتظار دارند:
- ۱۳٪ رشد بهرهوری
- ۱۲٪ رشد درآمد
- ۱۱٪ کاهش هزینه
در فقط ۱۸ ماه.
جدول: وضعیت کلیدی کربنزدایی در G4000 و G2000
| شاخص | مقدار |
|---|---|
| سهم شرکتها با هدف صفر خالص کامل | ۴۱٪ |
| متوسط تعداد اهرمهای کربنزدایی | ۱۳ اهرم |
| رشد درآمد سالانه شرکتها از ۲۰۱۶ | ۷٪ |
| کاهشدهندگان شدت انتشار | ۷۵٪ |
| شرکتهای در مسیر صفر خالص | ۱۶٪ |
| سهم انتشار شرکتهای در مسیر | ۴٪ |
| سهم سه صنعت انرژی/منابع/یوتیلیتی از انتشار جهانی | ۷۱٪ |
| سهم شرکتهای استفادهکننده از AI در کربنزدایی | ۲۴٪ |
کربنزدایی پیش میرود، اما نه در جایی که بیشترین اهمیت را دارد.
نتیجهگیری تحلیلی
گزارش سال ۲۰۲۵ Accenture نشان میدهد گذار جهانی به سمت صفر خالص نهتنها «امکانپذیر» بلکه «اقتصادی» شده است. شرکتهای پیشرو اکنون نشان دادهاند که میتوان با ایجاد ارزش اقتصادی در کنار کاهش انتشار، مسیر رشد پایدار را هموار کرد.
اما مشکل اصلی باقی است:
کاهش واقعی در صنایعی که بیشترین انتشار را دارند هنوز آغاز نشده است.
اگر این صنایع بزرگ – بهویژه نفت و گاز، فولاد، مواد معدنی، شیمیایی و یوتیلیتی – وارد مرحله اجرایی نشوند، تلاش سایر بخشها قادر به تغییر منحنی انتشار جهانی نخواهد بود.
