سیلهای جنوب آسیا، آتشسوزیهای گسترده در آمریکای شمالی و گرمای بیسابقه در اروپا بار دیگر نشان دادند که تغییرات اقلیمی با سرعتی بیش از واکنش سیاسی در حال پیشروی است. در این شرایط، دبیرکل سازمان ملل متحد در حاشیه مجمع عمومی، نشست اقلیمی ویژهای را برگزار کرده تا کشورها را به ارائه تعهدات جدید و تقویت برنامههای اقلیمی پیش از برگزاری کوپ۳۰ در برزیل ترغیب کند.
به گزارش پایگاه خبری گزارش سبز، روز ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۵ (۲ مهر ۱۴۰۴) مقر سازمان ملل در نیویورک میزبان نشستی ویژه با حضور رهبران کشورها، نمایندگان بخش خصوصی و جامعه مدنی بود. این نشست که بهعنوان سکوی پرتابی برای کنفرانس اقلیمی کوپ۳۰ در بلِم برزیل طراحی شده، برخلاف مذاکرات طولانیمدت کنفرانسهای تغییر اقلیم، بر ارائه تعهدات مشخص، برنامههای ملی تازه و نقشههای عملیاتی برای کاهش انتشار گازهای گلخانهای متمرکز است.
ضرورت اقدام فوری
بر اساس دادههای سازمان جهانی هواشناسی، سال ۲۰۲۴ گرمترین سال تاریخ با میانگین دمای جهانی ۱.۶ درجه سانتیگراد بالاتر از سطح پیشاصنعتی ثبت شد. این در حالی است که تعهدات فعلی کشورها تنها میتواند تا سال ۲۰۳۰ میزان انتشار جهانی را ۲.۶ درصد کاهش دهد؛ در حالیکه دانشمندان دستیابی به هدف توافق پاریس یعنی محدود کردن گرمایش به ۱.۵ درجه را مستلزم کاهش ۴۳ درصدی میدانند.
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، تأکید کرد: «جهان نیازمند اقدام جسورانه برای دهه آینده است. تعهدات فعلی کافی نیستند و تنها بخش اندکی از کشورها برنامههای ملی بهروز برای سال ۲۰۲۵ دارند.»
شکاف بزرگ میان سیاست و علم
ایالات متحده که در اوایل ۲۰۲۵ از توافق پاریس خارج شد، همچنان یکی از بزرگترین آلایندههای تاریخی محسوب میشود. عقبنشینی واشنگتن از تعهدات مالی و انرژی پاک باعث شده کشورهای در حال توسعه نسبت به تحقق وعدههای حمایتی تردید جدی پیدا کنند.
با این حال، نشانههایی از پیشرفت دیده میشود؛ سرمایهگذاری جهانی در انرژی پاک در سال ۲۰۲۴ به بیش از دو تریلیون دلار رسید و برای نخستین بار از سوختهای فسیلی پیشی گرفت. همچنین ابتکارهایی همچون پیمان عدم اشاعه سوختهای فسیلی در حال جلب حمایت گستردهاند.
دستور کار نشست
نشست اقلیمی ۲۰۲۵ شامل «گفتوگوهای راهکار» در پنج محور اصلی بود:
- کاهش انتشار: تسریع در خروج از سوختهای فسیلی و توسعه انرژیهای تجدیدپذیر
- سازگاری: تقویت تابآوری در برابر سیلها، خشکسالیها و موجهای گرما
- مالی: افزایش منابع مالی اقلیمی برای کشورهای در حال توسعه با تاکید بر کمکهای بلاعوض
- اطلاعات: مقابله با اطلاعات نادرست و تقویت شفافیت در دادههای اقلیمی
- محورهای فرابخشی: از اصلاح نظامهای غذایی تا گذار عادلانه انرژی
نتایج این جلسات در قالب «خلاصه ریاست» ارائه شد که قرار است بهعنوان مبنای مذاکرات کوپ۳۰ در برزیل مورد استفاده قرار گیرد.
چشمانداز کوپ۳۰
برزیل وعده داده است که محور کوپ۳۰ بر عدالت اقلیمی، حفاظت از جنگلها و گسترش انرژی تجدیدپذیر استوار باشد. با این حال، موفقیت این نشست تا حد زیادی به تعهدات و اقدامات مشخصی که در نیویورک مطرح شد، وابسته خواهد بود.
سه پرسش کلیدی که ناظران دنبال میکنند عبارتاند از:
۱. آیا کشورهای بزرگ آلاینده برنامههایی برای بستن شکاف انتشار ارائه میدهند؟
۲. آیا منابع مالی اقلیمی فراتر از تعهدات نمادین افزایش خواهد یافت؟
۳. آیا رهبران جهان خواهند پذیرفت که گسترش سوختهای فسیلی با اهداف توافق پاریس در تضاد است؟
پیامدها برای ملتها و مردم
برای میلیونها نفر در پاکستان، هند و آفریقا که با سیلها و خشکسالیهای ویرانگر دستوپنجه نرم میکنند، این نشست نه یک فرصت اقتصادی بلکه مسأله بقاست. فاصله میان واقعیت تغییرات اقلیمی و واکنش سیاسی بیش از هر زمان دیگری محسوس است.
گوترش در پایان نشست تأکید کرد: «فرصتهای اقدام اقلیمی هرگز تا این حد روشن نبوده است؛ از اشتغال و بهبود سلامت گرفته تا امنیت انرژی. اکنون زمان آن است که از کلمات به عمل برسیم.»
