نکات کلیدی
- سرمایهگذاری جهانی در انرژی در سال ۲۰۲۶ به حدود ۳.۴ تریلیون دلار میرسد.
- انرژی پاک با جذب ۲.۲ تریلیون دلار، تقریبا دو برابر سوختهای فسیلی سرمایه جذب میکند.
- سرمایهگذاری در نفت، گاز و زغالسنگ همچنان به ۱.۲ تریلیون دلار میرسد.
- انرژی خورشیدی با ۳۶۵ میلیارد دلار سرمایهگذاری، پیشتاز گذار انرژی است.
- سرمایهگذاری در شبکههای برق به حدود ۵۵۰ میلیارد دلار و در ذخیرهسازی باتری به بیش از ۱۰۰ میلیارد دلار میرسد.
- با وجود رشد انرژی پاک، سرمایهگذاری زغالسنگ به بالاترین سطح ۱۴ سال گذشته رسیده است.
- اقتصادهای نوظهور با وجود نیاز بیشتر، سهم کمتری از سرمایهگذاری انرژی دریافت میکنند.
- بحران انرژی ناشی از اختلال در مسیرهای انتقال سوخت فسیلی، اهمیت امنیت انرژی و منابع داخلی را دوباره برجسته کرده است.
گزارش تازه آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد سرمایهگذاری جهانی در انرژی پاک در سال ۲۰۲۶ به رکوردی تاریخی رسیده و برای نخستینبار تقریبا دو برابر سرمایهگذاری در سوختهای فسیلی شده است؛ اما همزمان رشد سرمایهگذاری در زغالسنگ، گاز طبیعی مایع و زیرساختهای فسیلی، تصویر گذار انرژی جهان را پیچیده و نگرانکننده کرده است.
پول جهان به سمت انرژی پاک میرود
به گزارش پایگاه خبری گزارش سبز، تازهترین گزارش آژانس بینالمللی انرژی با عنوان «سرمایهگذاری جهانی انرژی ۲۰۲۶» نشان میدهد مسیر سرمایهگذاری در بخش انرژی، بیش از هر زمان دیگری در حال تغییر است. بر اساس این گزارش، سرمایهگذاری جهانی در انرژی در سال ۲۰۲۶ به حدود ۳.۴ تریلیون دلار میرسد که بخش عمده آن به برق، انرژیهای تجدیدپذیر، شبکههای انتقال، ذخیرهسازی، سوختهای کمانتشار، بهرهوری انرژی و برقیسازی اختصاص دارد.
طبق برآورد آژانس بینالمللی انرژی، حدود ۲.۲ تریلیون دلار از سرمایهگذاری انرژی در سال ۲۰۲۶ به حوزه انرژی پاک اختصاص مییابد؛ رقمی که تقریبا دو برابر ۱.۲ تریلیون دلار سرمایهگذاری پیشبینیشده برای نفت، گاز و زغالسنگ است. این تغییر نشان میدهد انرژی پاک دیگر فقط یک گزینه زیستمحیطی نیست، بلکه به یکی از محورهای اصلی امنیت انرژی، اقتصاد و برنامهریزی زیرساختی جهان تبدیل شده است.
خورشید در مرکز گذار انرژی
در میان فناوریهای انرژی پاک، انرژی خورشیدی بیشترین سهم را به خود اختصاص داده است. بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی، سرمایهگذاری در انرژی خورشیدی در سال ۲۰۲۶ به حدود ۳۶۵ میلیارد دلار میرسد؛ یعنی به طور متوسط روزانه حدود یک میلیارد دلار.
کاهش چشمگیر هزینه احداث ظرفیت خورشیدی، یکی از دلایل اصلی این رشد است. در یک دهه گذشته، هزینه ساخت هر گیگاوات ظرفیت خورشیدی به طور قابل توجهی کاهش یافته و همین موضوع باعث شده انرژی خورشیدی در بسیاری از کشورها به یکی از سریعترین و مقرونبهصرفهترین گزینههای تولید برق تبدیل شود.
این روند فقط محدود به کشورهای ثروتمند نیست. در متن گزارش و تحلیلهای مرتبط با آن، نمونههایی از افزایش واردات تجهیزات خورشیدی در کشورهایی مانند فیلیپین و شماری از کشورهای آفریقایی نیز مطرح شده است؛ کشورهایی که در برابر بحرانهای قیمت سوخت، بیش از گذشته به سمت منابع داخلی و تجدیدپذیر حرکت میکنند.
شبکه برق و باتری؛ زیرساختهای کمتر دیدهشده گذار انرژی
گذار انرژی فقط به ساخت نیروگاههای خورشیدی و بادی محدود نمیشود. شبکههای برق و ذخیرهسازی باتری، ستونهای اصلی سیستم انرژی آینده هستند. گزارش آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد سرمایهگذاری در شبکههای برق در سال ۲۰۲۶ به حدود ۵۵۰ میلیارد دلار میرسد؛ رقمی که نزدیک به ۲۰ درصد بیشتر از سال قبل است.
همچنین سرمایهگذاری در ذخیرهسازی باتری از مرز ۱۰۰ میلیارد دلار عبور میکند. این بخش برای مدیریت نوسان تولید برق خورشیدی و بادی، افزایش تابآوری شبکه و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی در زمان اوج مصرف، نقشی کلیدی دارد.
بحران انرژی و بازگشت مسئله امنیت
بحرانهای اخیر انرژی، از جنگ اوکراین تا اختلال در جریان سوخت از مسیرهای حساس خاورمیانه، یک پیام روشن برای دولتها داشته است: وابستگی به سوختهای فسیلی وارداتی میتواند اقتصاد و زندگی روزمره شهروندان را در برابر بحرانهای ژئوپلیتیک آسیبپذیر کند.
افزایش قیمت نفت و گاز، رشد هزینه انرژی و فشار بر خانوارها در آسیا، اروپا و دیگر مناطق جهان باعث شده مفهوم امنیت انرژی دوباره در مرکز تصمیمگیری دولتها قرار گیرد. در چنین شرایطی، انرژی خورشیدی، بادی، هستهای، شبکههای برق و بهرهوری انرژی دیگر فقط بخشی از سیاست اقلیمی نیستند؛ بلکه به ابزارهای کاهش ریسک اقتصادی و سیاسی تبدیل شدهاند.
شکاف سرمایهگذاری؛ انرژی پاک به همه نمیرسد
با وجود رکوردشکنی سرمایهگذاری در انرژی پاک، توزیع این سرمایهگذاری عادلانه نیست. بخش بزرگی از سرمایه جهانی انرژی همچنان در اقتصادهای پیشرفته و چین متمرکز است، در حالی که اقتصادهای نوظهور و در حال توسعه، با وجود جمعیت بالا و نیاز گسترده به زیرساخت انرژی، سهم کمتری از منابع مالی دریافت میکنند.
هزینه بالاتر تامین مالی در این کشورها، یکی از موانع اصلی توسعه انرژی پاک است. پروژهای که در آلمان یا چین از نظر اقتصادی قابل اجراست، ممکن است در کشوری مانند غنا یا دیگر اقتصادهای در حال توسعه به دلیل نرخ بهره بالا، ریسک مالی و ضعف زیرساختهای سرمایهگذاری، به مرحله اجرا نرسد.
این شکاف مالی، گذار انرژی را نابرابر میکند. کشورهایی که بیشترین نیاز را به برق پایدار، ارزان و پاک دارند، اغلب با دشوارترین شرایط برای جذب سرمایه روبهرو هستند.
صرفهجویی اقتصادی انرژی پاک
گزارشها و تحلیلهای مرتبط با دادههای آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد سرمایهگذاری در انرژی پاک فقط هزینه نیست، بلکه میتواند به کاهش وابستگی به واردات سوخت و صرفهجویی اقتصادی گسترده منجر شود.
در سال ۲۰۲۵، سرمایهگذاریهای انرژی پاک به کاهش هزینههای مرتبط با سوختهای فسیلی در اقتصادهایی مانند چین، اتحادیه اروپا، ژاپن، کره، هند و جنوب شرق آسیا کمک کرد. این صرفهجوییها میتوانند منابع مالی دولتها را برای حوزههایی مانند آموزش، سلامت، زیرساختهای مقاوم در برابر تغییرات اقلیمی و حمایت اجتماعی آزاد کنند.
اما مسئله اصلی این است که چنین منافعی باید به کشورهای در حال توسعه نیز برسد؛ کشورهایی که هم در معرض بحران انرژی قرار دارند و هم منابع مالی محدودتری برای تغییر مسیر دارند.
زغالسنگ و گاز هنوز عقبنشینی نکردهاند
بخش نگرانکننده گزارش این است که سرمایهگذاری در سوختهای فسیلی همچنان بسیار بالاست. هرچند سرمایهگذاری در نفت برای سومین سال پیاپی کاهش مییابد، اما گاز و زغالسنگ همچنان در حال جذب سرمایه هستند.
سرمایهگذاری جهانی در زغالسنگ در سال ۲۰۲۶ به حدود ۱۸۰ میلیارد دلار میرسد؛ بالاترین سطح از سال ۲۰۱۲. چین حدود ۷۰ درصد از این سرمایهگذاری را به خود اختصاص میدهد و هند نیز در دهه گذشته سرمایهگذاری خود در زغالسنگ را افزایش داده است.
در بخش گاز نیز سرمایهگذاری رو به رشد است. سرمایهگذاری در گاز طبیعی به حدود ۳۳۰ میلیارد دلار میرسد که بالاترین سطح در یک دهه اخیر است. بخش مهمی از این افزایش، به پروژههای صادرات گاز طبیعی مایع، بهویژه در آمریکا و قطر، مربوط میشود.
هوش مصنوعی و تقاضای تازه برای سوخت فسیلی
یکی از روندهای مهم گزارش، تاثیر رشد مراکز داده و هوش مصنوعی بر سرمایهگذاری انرژی است. سفارش توربینهای گازی در سال ۲۰۲۵ به بالاترین سطح ۲۵ سال اخیر رسیده و نیاز مراکز داده، بهویژه در آمریکا، یکی از عوامل مهم این روند بوده است.
این مسئله نشان میدهد که رشد اقتصاد دیجیتال و هوش مصنوعی، اگر با توسعه برق پاک و شبکههای پایدار همراه نشود، میتواند به افزایش تقاضا برای گاز و زیرساختهای فسیلی منجر شود. به بیان دیگر، آینده دیجیتال جهان بدون برنامهریزی دقیق انرژی، ممکن است با ردپای کربنی سنگینتری ساخته شود.
تناقض بزرگ گذار انرژی
گزارش آژانس بینالمللی انرژی تصویری دوگانه از آینده انرژی جهان ارائه میکند. از یک سو، انرژی پاک رکورد تاریخی سرمایهگذاری را ثبت کرده و نشان میدهد جهان با سرعت بیشتری به سمت برق پاک، انرژی خورشیدی، ذخیرهسازی و شبکههای نو حرکت میکند. از سوی دیگر، میلیاردها دلار همچنان به زغالسنگ، گاز، خطوط انتقال، پایانههای گاز طبیعی مایع و زیرساختهایی اختصاص مییابد که برای دههها وابستگی به سوختهای فسیلی را تثبیت میکنند.
این تناقض فقط یک خطای بازار نیست؛ نتیجه انتخابهای سیاسی، مالی و صنعتی است. هر دلار سرمایهگذاری در زیرساخت جدید فسیلی، به معنای قفلشدن بخشی از اقتصاد جهانی در مسیر انتشار بیشتر گازهای گلخانهای است.
انتخاب دولتها؛ تسریع گذار یا تثبیت وابستگی
بحران انرژی اخیر نشان داده است که سوختهای فسیلی میتوانند در برابر جنگ، تحریم، اختلال تجاری و تنشهای ژئوپلیتیک آسیبپذیر باشند. در مقابل، منابعی مانند خورشید و باد نه قابل محاصرهاند، نه از مسیرهای باریک دریایی عبور میکنند و نه به همان شکل تحت فشار بازارهای جهانی سوخت قرار میگیرند.
با این حال، ادامه سرمایهگذاری در زغالسنگ و گاز نشان میدهد دولتها و شرکتها هنوز میان امنیت کوتاهمدت و پایداری بلندمدت گرفتارند. گزارش ۲۰۲۶ آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد انقلاب انرژی پاک آغاز شده، اما مسیر آن هنوز عادلانه، کامل و بدون عقبگرد نیست.
برای تسریع گذار انرژی، دولتها باید موانع تامین مالی انرژی پاک در اقتصادهای نوظهور را کاهش دهند، سرمایهگذاری در شبکههای برق و ذخیرهسازی را افزایش دهند و حمایت مستقیم و غیرمستقیم از پروژههای جدید فسیلی را محدود کنند. آینده انرژی جهان نه فقط به میزان سرمایهگذاری، بلکه به جهت آن بستگی دارد.
