نکات کلیدی
- سازمان جهانی بهداشت هشدار داده است که موارد جدید سرطان تا سال ۲۰۵۰ ممکن است به نزدیک ۳۵ میلیون مورد در سال برسد.
- سرطان اکنون سالانه نزدیک به ۱۰ میلیون مرگ در جهان ایجاد میکند و دومین علت اصلی مرگ پس از بیماریهای قلبیعروقی است.
- شکاف میان کشورهای ثروتمند و فقیر در بقا و دسترسی به درمان سرطان همچنان بسیار عمیق است.
- تنها کمتر از یکسوم کشورها خدمات مراقبت از سرطان را در بستههای پوشش همگانی سلامت خود گنجاندهاند.
- حدود چهار مورد از هر ۱۰ مورد سرطان با عوامل خطر قابل پیشگیری مانند مصرف دخانیات, الکل, چاقی, کمتحرکی, رژیم غذایی ناسالم و برخی عفونتها مرتبط است.
پایگاه خبری گزارش سبز: سازمان جهانی بهداشت اعلام کرد که در صورت نبود اقدام فوری کشورها برای تقویت پیشگیری, تشخیص زودهنگام و درمان سرطان, شمار موارد جدید ابتلا در جهان میتواند تا سال ۲۰۵۰ به نزدیک ۳۵ میلیون مورد در سال افزایش یابد؛ هشداری که بار دیگر نابرابری شدید در دسترسی به درمان و شانس زندهماندن بیماران سرطانی در کشورهای پردرآمد و کمدرآمد را برجسته میکند.
سازمان جهانی بهداشت روز چهارشنبه اعلام کرد این هشدار بر اساس گزارش تازهای منتشر شده است؛ گزارشی که نابرابریهای چشمگیر در بقای بیماران مبتلا به سرطان میان کشورهای پردرآمد و کمدرآمد را نشان میدهد.
سالانه نزدیک به ۱۰ میلیون مرگ بر اثر سرطان
گزارش وضعیت جهانی سرطان ۲۰۲۶ که با همکاری آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان، نهاد تخصصی وابسته به سازمان جهانی بهداشت، تهیه شده است, نشان میدهد سرطان هماکنون روزانه جان بیش از ۲۶ هزار نفر را میگیرد.
بر اساس این گزارش, سالانه حدود ۲۰.۶ میلیون مورد جدید ابتلا به سرطان و نزدیک به ۱۰ میلیون مرگ ناشی از آن در جهان ثبت میشود. این آمار سرطان را پس از بیماریهای قلبیعروقی به دومین علت اصلی مرگ در جهان تبدیل کرده است.
گزارش سازمان جهانی بهداشت تأکید میکند که اگرچه در حوزههایی مانند کنترل دخانیات, واکسیناسیون و پیشگیری از سرطان پیشرفتهایی حاصل شده است, اما میلیونها نفر همچنان با نابرابریهای جدی در دسترسی به مراقبتهای نجاتبخش روبهرو هستند.
تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت، گفت: «سرطان بیماریای عمیقا شخصی است که تقریبا همه ما را به نوعی درگیر میکند. اما زندهماندن یک فرد در برابر سرطان هرگز نباید به محل تولد یا میزان درآمد او وابسته باشد.»
او افزود: «نابرابریهایی که در این گزارش مستند شدهاند, اجتنابناپذیر نیستند؛ این نابرابریها نتیجه انتخابها هستند و میتوان آنها را از طریق اقدام قویتر و هماهنگتر معکوس کرد.»
شکاف عمیق میان کشورهای ثروتمند و فقیر
بر اساس گزارش, نرخ بقای بیماران سرطانی در کشورهای ثروتمند و فقیر تفاوت چشمگیری دارد. در حالی که ۸۷ درصد زنان مبتلا به سرطان پستان در کشورهای پردرآمد دستکم پنج سال پس از تشخیص زنده میمانند, این رقم در کشورهای کمدرآمد به حدود ۴۲ درصد کاهش مییابد.
این اختلاف نشان میدهد که سرطان تنها یک مسئله پزشکی نیست, بلکه به شکل مستقیم با سطح درآمد, ساختار نظام سلامت, دسترسی به تشخیص زودهنگام, کیفیت درمان و پوشش بیمهای در کشورها ارتباط دارد.
سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که کمتر از یکسوم کشورها خدمات مراقبت از سرطان را در بستههای پوشش همگانی سلامت خود قرار دادهاند. این موضوع باعث میشود بسیاری از بیماران به تشخیص ضروری, درمان مناسب یا مراقبتهای حمایتی دسترسی نداشته باشند.
فشار مالی و روانی بر بیماران و خانوادهها
سازمان جهانی بهداشت همچنین به بار سنگین اجتماعی و اقتصادی سرطان اشاره کرده است. نخستین نظرسنجی جهانی این سازمان از افراد درگیر با سرطان نشان میدهد که دستکم ۴۵ درصد آنان با دشواری مالی روبهرو میشوند.
بیش از نیمی از افراد مبتلا یا درگیر با سرطان نیز از چالشهای سلامت روان خبر دادهاند. علاوه بر این, تقریبا همه مراقبان بیماران با فشارهای قابل توجهی مواجه هستند؛ فشارهایی که شامل مسئولیتهای مراقبتی بدون دستمزد, انزوای اجتماعی و فرسودگی روانی و جسمی میشود.
این یافتهها نشان میدهد سرطان تنها بیمار را تحت تأثیر قرار نمیدهد, بلکه زندگی خانواده, مراقبان و حتی وضعیت اقتصادی خانوارها را نیز دگرگون میکند.
سهم بالای آسیا و بار نامتناسب اروپا
در سال ۲۰۲۴, آسیا بیش از نیمی از کل موارد ابتلا به سرطان و مرگهای ناشی از آن را به خود اختصاص داد. این سهم بالا تا حد زیادی بازتاب جمعیت بزرگ این قاره است.
در مقابل, اروپا با وجود آنکه تنها حدود ۹ درصد جمعیت جهان را در خود جای داده است, ۲۱ درصد موارد سرطان و ۲۰ درصد مرگهای ناشی از سرطان را ثبت کرد. این موضوع نشاندهنده بار نامتناسب سرطان در این قاره است.
در همین حال, بسیاری از کشورهای آفریقایی و بخشهایی از آسیا همچنان با نرخ بروز پایینتر سرطان مواجه هستند, اما مرگومیر ناشی از سرطان در این مناطق به شکل قابل توجهی بالاتر است. این وضعیت معمولا با کمبود امکانات تشخیصی, تأخیر در شناسایی بیماری و محدودیت در دسترسی به درمان مرتبط است.
سرطان ریه؛ مرگبارترین سرطان جهان
بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت, سرطان ریه همچنان اصلیترین علت مرگ ناشی از سرطان در جهان است.
در میان مردان, سرطانهای ریه, پروستات و روده بزرگ شایعترین انواع سرطان به شمار میروند. در میان زنان نیز سرطانهای پستان, ریه و روده بزرگ سهم بزرگی از موارد ابتلا را تشکیل میدهند.
در سال ۲۰۲۴, حدود ۲.۴ میلیون زن در جهان به سرطان پستان مبتلا شدند و ۶۹۴ هزار مرگ ناشی از این بیماری ثبت شد. سرطان پستان در همه کشورهای جهان و در زنان پس از سن بلوغ رخ میدهد, اما میزان بروز آن با افزایش سن بیشتر میشود.
پیشگیری همچنان کلید اصلی کنترل سرطان
سازمان جهانی بهداشت برآورد میکند که نزدیک به چهار مورد از هر ۱۰ مورد سرطان با عوامل خطر قابل پیشگیری مرتبط است. این عوامل شامل مصرف دخانیات, مصرف الکل, چاقی, کمتحرکی, رژیم غذایی ناسالم و عفونتهایی مانند ویروس پاپیلومای انسانی، هپاتیت B و هپاتیت C است.
این سازمان تأکید کرده است که تلاشهای پیشگیرانه باید همگام با خطرات نوظهور تقویت شود.
الیزابته ویدرپاس، مدیر آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان، گفت: «در کشورهایی که سیاستهای پیشگیری را اجرا کردهاند, شاهد کاهش برخی نرخهای سرطان هستیم, اما پیشرفت بسیار کند بوده است.»
او افزود: «الگوی سرطان در حال تغییر است و به طور فزایندهای تحت تأثیر افزایش چاقی, کمتحرکی, رژیمهای غذایی ناسالم و آلودگی هوا قرار میگیرد. پیشگیری از سرطان باید همچنان یک اولویت سیاسی باقی بماند.»
پیشرفتها و شکافهای پایدار
گزارش سازمان جهانی بهداشت به چند دستاورد مهم در دهه گذشته اشاره میکند. کاهش مصرف جهانی دخانیات, گسترش برنامههای واکسیناسیون و افزایش تعهد سیاسی برای مقابله با سرطان از جمله این پیشرفتهاست.
بر اساس گزارش, اکنون ۸۲ درصد کشورها برنامههای ملی کنترل سرطان را گزارش میکنند؛ در حالی که این رقم در سال ۲۰۱۰ حدود ۵۰ درصد بود.
پژوهشهای علمی نیز در حوزه سرطان سرعت گرفتهاند, اما دسترسی به داروهای ضروری همچنان به شدت نابرابر است. دسترسی به ۲۰ داروی اولویتدار سرطان در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط رو به پایین تنها بین ۹ تا ۵۴ درصد است؛ در حالی که این رقم در کشورهای پردرآمد بین ۶۸ تا ۹۴ درصد گزارش شده است.
این شکاف دارویی نشان میدهد حتی زمانی که دانش علمی و درمانهای مؤثر وجود دارد, بخش بزرگی از بیماران جهان هنوز به این امکانات دسترسی ندارند.
قرار دادن انسان در مرکز سیاستهای سرطان
سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که کنترل سرطان نباید فقط به درمان پزشکی محدود شود. به گفته این سازمان, افراد مبتلا به سرطان و خانوادههای آنان باید در مرکز نظامهای سلامت قرار گیرند.
کلاریسا شیلسترا، بازمانده سرطان دوران کودکی که در هدایت نظرسنجی جهانی سازمان جهانی بهداشت نقش داشته است, گفت: «سرطان فقط یک تشخیص پزشکی نیست؛ این بیماری به شکلی عمیق و ماندگار بر همه جنبههای زندگی فرد و همچنین خانواده او اثر میگذارد.»
او از سیاستگذاران خواست با افرادی که تجربه زیسته سرطان دارند همکاری نزدیکتری داشته باشند تا سیاستهای سلامت عادلانهتر و مؤثرتری طراحی شود.
نگاه ما
هشدار تازه سازمان جهانی بهداشت نشان میدهد بحران سرطان در دهههای آینده فقط به ظرفیت بیمارستانها و فناوریهای درمانی مربوط نخواهد بود. آنچه مسیر این بحران را تعیین میکند, کیفیت سیاستگذاری عمومی, پیشگیری, عدالت در سلامت و توان کشورها برای کاهش عوامل خطر در زندگی روزمره مردم است.
برای کشورهایی که با فشار اقتصادی, آلودگی هوا, هزینههای درمانی بالا و ضعف در غربالگری روبهرو هستند, پیام این گزارش روشن است: کنترل سرطان از کلینیک آغاز نمیشود؛ از سیاستهای پیشگیرانه, آموزش عمومی, واکسیناسیون, کاهش مصرف دخانیات و دسترسی عادلانه به تشخیص زودهنگام شروع میشود.
