تاریخ انتشار: ۷ آبان ۱۴۰۳
منبع: پروژه Copernicus – سرویس تغییرات اقلیمی اتحادیه اروپا
ترجمه: تحریریه اکو اسکوپ
در حالی که تغییرات اقلیمی، آینده کشاورزی اروپا را تهدید میکند، کشاورزی احیاگر (Regenerative Agriculture) ممکن است تنها راهحل پایدار برای نجات کشاورزان خردهمالک باشد. اما آیا سیاستگذاران و مصرفکنندگان برای حمایت کامل از این رویکرد آمادهاند؟
تابستانی داغ در ایتالیا؛ هشدار کشاورزان کوچکمقیاس
آنتونیو اونوراتی، کشاورز خردهمالک در جنوب ایتالیا، تابستان ۱۴۰۳ را با گرمای شدید و نگرانی نسبت به آینده کشاورزی خانوادگی پشت سر گذاشته است. او در زمینی در فاصله ۲۰ کیلومتری از رم، نسل به نسل همراه با طبیعت به پرورش بز، کاشت گندم و برداشت میوه و سبزیجات مشغول بوده است.
اونوراتی که حالا در آستانه بازنشستگی قرار دارد، میگوید:
«در دهه گذشته، تغییرات اقلیمی شدید بوده. درختان بلوط ۵۰ ساله خشکیدهاند و دامهایم رنج میبرند. باروری گوسفندان کاهش یافته و تلفات طیور در گرما افزایش یافته است.»
وضعیتی که اونوراتی شرح میدهد، فقط محدود به ایتالیا نیست. کشاورزان سراسر اروپا، بهویژه در مناطق خشک جنوب، با بحرانهایی مشابه روبرو هستند. بین سالهای ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۶، تعداد مزارع در اتحادیه اروپا ۳۲ درصد کاهش یافته و از ۱۵ میلیون به ۱۰ میلیون رسیده است. تنها در دو سال اخیر، ۱۰ درصد دیگر از مزارع اروپا تعطیل شدهاند که عمدتاً ناشی از خشکسالی و پدیدههای اقلیمی شدید بوده است.
با ادامه این روند، تا سال ۲۰۴۰، تنها ۳.۹ میلیون مزرعه در اروپا باقی خواهد ماند و مزارع صنعتی قدرت بیشتری به دست خواهند آورد. این موضوع تهدیدی جدی برای محیطزیست و سیستم غذایی اروپا خواهد بود.
چرا کشاورزی صنعتی مسئلهساز است؟
مزارع صنعتی که اغلب برای صادرات فعالیت میکنند، عمدتاً تکمحصولی هستند و برای افزایش تولید به سموم و کودهای شیمیایی متکیاند؛ موضوعی که منجر به تحلیل خاک، فرسایش زمین و کاهش تنوع زیستی شده است.
فیلیپ بیرکر، بنیانگذار سازمان Climate Farmers میگوید:
«خاکهای بخش عمدهای از اروپا مردهاند. وقتی باران میبارد، زمین توانایی جذب آن را ندارد و این باعث سیلاب و فرسایش میشود.»
کشاورزی احیاگر، که بر اساس اصول اگرو-اکولوژی (کشاورزی بومشناختی) بنا شده، راهحلی پایدار برای مقابله با تغییرات اقلیمی ارائه میدهد. یکی از ویژگیهای اصلی آن، افزایش ظرفیت ذخیره آب در خاک است؛ خاک سالم میتواند آب را جذب و در دورههای خشکسالی آزاد کند.
کاهش وابستگی به بازار خارجی
اونوراتی، که از کودکی با روشهای سنتی و پایدار کشاورزی آشنا بوده، توضیح میدهد:
«ما یاد گرفتیم با منابع محدود و در هماهنگی با طبیعت کار کنیم. سیستم کشاورزی-دامداری ما ثابت کرده که میتواند پایداری داشته باشد.»
او با تنوعبخشی به محصولات و استفاده از بذرهای محلی، تلاش کرده مزرعهاش را از وابستگی به بازارهای خارجی دور کند. به اعتقاد او، این روش میتواند قدرت را به کشاورزان بازگرداند.
تهدید گرمای بیسابقه و دادههای Copernicus
بر اساس آخرین دادههای پروژه Copernicus، دمای میانگین جهانی در سپتامبر ۲۰۲۴، حدود ۱.۵۴ درجه سانتیگراد بالاتر از میانگین دوران پیشاصنعتی بوده است. تابستان ۲۰۲۴ گرمترین تابستان ثبتشده در تاریخ اروپا بوده است.
سامانتا برگس، معاون مرکز Copernicus میگوید:
«دمای بالا به اکوسیستمها آسیب میزند، بهرهوری کشاورزی را کاهش میدهد و وابستگی به آبیاری را افزایش میدهد؛ در حالی که منابع آبی اروپا در حال اتمام است.»
بر اساس دادههای Copernicus، ۳۵ درصد از رودخانههای اروپا در تابستان امسال در وضعیت پایین یا بسیار پایین جریان قرار داشتهاند، در حالیکه بخشهایی از اروپای مرکزی با سیلابهای غیرمنتظره مواجه شدهاند. این شرایط در کنار فرسایش خاک، کشاورزی آینده اروپا را در معرض خطر قرار داده است.
راهحل چیست؟ اندازهگیری و ارزشگذاری خدمات اکوسیستمی
برای گسترش کشاورزی احیاگر، بازار باید بتواند خدمات اکوسیستمی مثل افزایش تنوع زیستی یا ظرفیت ذخیره آب در خاک را اندازهگیری و قیمتگذاری کند.
بیرکر توضیح میدهد:
«اگر بتوانیم با فناوری eDNA و تصاویر ماهوارهای خدماتی مثل تنوع زیستی و جذب آب خاک را ثابت کنیم، میتوانیم کشاورزان را برای این خدمات یارانه بدهیم و آنها را به کشاورزی احیاگر سوق دهیم.»
وی تأکید میکند که این تحول نیازمند دخالت بخش عمومی و تدوین سیاستهای حمایتی است تا نقش کشاورزان خردهمالک در حفظ تعادل زیستمحیطی و امنیت غذایی آینده اروپا به رسمیت شناخته شود.
مصرفکنندگان و سیاستگذاران، آماده تغییر هستند؟
با وجود تورم بالا و افزایش هزینههای زندگی، بسیاری از مصرفکنندگان اروپایی توان پرداخت هزینههای بالای محصولات پایدار را ندارند. از سوی دیگر، کشاورزان نیز نمیخواهند در شرایط عدم قطعیت سیاسی، خطر کنند.
آرنود پتی، مدیر اجرایی شورای بینالمللی غلات میگوید:
«در نهایت، تقاضای بازار عامل اصلی جهتدهی به کشاورزی خواهد بود، نه حمایت دولتی.»
اونوراتی اما امیدوار است:
«اگر سیاستگذاریهای درست و منابع مالی فراهم شود، کشاورزان کوچک میتوانند با هزینه کمتر تولید کنند و محصولاتی با کیفیت بالا و قیمت پایدار به بازار ارائه دهند.»
جمعبندی
با توجه به بحرانهای اقلیمی و کاهش منابع، کشاورزی احیاگر میتواند راهحلی کلیدی برای پایداری کشاورزی اروپا باشد. اما تحقق این راهحل نیازمند تغییر سیاستهای کشاورزی، حمایت مالی دولتها، آگاهی مصرفکنندگان و ایجاد بازارهای واقعی برای خدمات اکوسیستمی است.
