بر اساس گزارش توسعه پایدار ۲۰۲۵، بنگلادش با امتیاز کلی ۶۳.۹ از ۱۰۰ و افزایش ۸.۳ واحدی نسبت به سال ۲۰۱۵، جایگاه ۱۱۴ را در میان ۱۶۷ کشور جهان کسب کرده است. این کشور در برخی اهداف توسعه پایدار از جمله کاهش فقر، آموزش، بهداشت و زیرساختها پیشرفت متوسطی داشته، اما در زمینه انرژی پاک، برابری جنسیتی، کیفیت هوا و حفاظت از تنوع زیستی همچنان با چالشهای جدی مواجه است.
وضعیت کلی توسعه پایدار در بنگلادش
براساس دادههای رسمی گزارش «Sustainable Development Report 2025»، امتیاز میانگین منطقه شرق و جنوب آسیا ۶۹.۵ است و بنگلادش با امتیاز ۶۳.۹ پایینتر از میانگین منطقه قرار دارد. سهم دادههای ناقص تنها ۲ درصد گزارش شده و شاخص آماری این کشور از ۵۶.۸ در سال ۲۰۱۶ به ۷۰.۸ در سال ۲۰۲۳ رسیده است که نشانگر بهبود قابل توجه ظرفیت دادهها و نظام آماری ملی است.
تاکنون بنگلادش سه گزارش داوطلبانه ملی (VNR) به سازمان ملل ارائه کرده و از نظر تعهد نهادی در مسیر پایدارسازی سیاستها قرار دارد.
عملکرد بر اساس اهداف توسعه پایدار (SDGs)
در نمودار صفحه نخست گزارش، عملکرد بنگلادش در ۱۷ هدف توسعه پایدار به تفکیک مشخص شده است. نتایج نشان میدهد که اهداف ۱ (محو فقر) و ۳ (سلامت) در مسیر پیشرفت هستند، اما اهداف زیستمحیطی (۱۳، ۱۴ و ۱۵) با وضعیت نزولی مواجهاند.
جدول ۱ – شاخصهای کلیدی توسعه پایدار بنگلادش در سال ۲۰۲۵
| هدف توسعه پایدار | شاخص کلیدی | مقدار (سال) | روند | ارزیابی |
|---|---|---|---|---|
| SDG1 – فقرزدایی | نسبت جمعیت زیر خط فقر ۲.۱۵ دلار در روز | ۳.۳٪ (۲۰۲۵) | 🔼 بهبود | خوب |
| SDG2 – پایان گرسنگی | سوءتغذیه | ۱۱.۹٪ (۲۰۲۲) | ➡️ ثابت | متوسط |
| SDG3 – سلامت و رفاه | مرگومیر مادران | ۱۱۵ در ۱۰۰هزار تولد (۲۰۲۳) | 🔼 بهبود | متوسط |
| SDG4 – آموزش باکیفیت | نرخ باسوادی جوانان | ۹۵٪ (۲۰۲۱) | 🔼 مثبت | قوی |
| SDG5 – برابری جنسیتی | مشارکت زنان در بازار کار | ۵۴.۵٪ (۲۰۲۴) | 🔼 بهبود نسبی | متوسط |
| SDG6 – آب و بهداشت | دسترسی به آب آشامیدنی پایه | ۹۸.۱٪ (۲۰۲۲) | 🔼 خوب | پیشرفته |
| SDG7 – انرژی پاک | دسترسی به برق | ۹۹.۴٪ (۲۰۲۲) | 🔼 خوب | پایدار |
| SDG8 – رشد اقتصادی شرافتمندانه | نرخ بیکاری | ۵٪ (۲۰۲۵) | ➡️ ثابت | متوسط |
| SDG9 – زیرساخت و نوآوری | دسترسی روستایی به جادههای چهار فصل | ۹۷.۳٪ (۲۰۲۵) | 🔼 بهبود | خوب |
| SDG10 – کاهش نابرابری | ضریب جینی | ۳۳.۴ (۲۰۲۲) | 🔽 بدتر | چالشدار |
| SDG11 – شهرهای پایدار | جمعیت زاغهنشین شهری | ۵۱.۵٪ (۲۰۲۲) | 🔽 بحرانی | ضعیف |
| SDG12 – مصرف مسئولانه | آلودگی تولیدمحور (DALYs/۱۰۰۰ نفر) | ۴.۹ (۲۰۲۴) | 🔽 منفی | ضعیف |
| SDG13 – اقلیم | انتشار CO₂ سرانه | ۰.۷ تن (۲۰۲۳) | 🔽 منفی | بحرانی |
| SDG14 – زندگی زیر آب | سلامت اقیانوسها | ۲۸.۱ (۲۰۲۴) | 🔽 افت | نگرانکننده |
| SDG15 – زندگی روی زمین | پوشش مناطق حفاظتشده زمینی | ۴۲.۱٪ (۲۰۲۳) | 🔼 مثبت | متوسط |
| SDG16 – صلح و نهادها | شاخص ادراک فساد | ۲۳ از ۱۰۰ (۲۰۲۴) | 🔽 ضعیف | بحرانی |
| SDG17 – همکاری جهانی | هزینه عمومی سلامت و آموزش (% از GDP) | ۱.۹٪ (۲۰۲۳) | ➡️ ثابت | متوسط |
تحلیل موضوعی
بنگلادش در اهداف اجتماعی مانند آموزش، بهداشت و فقرزدایی دستاوردهای محسوسی داشته است. نرخ فقر مطلق به کمتر از ۴ درصد کاهش یافته و نرخ باسوادی جوانان به ۹۵ درصد رسیده است. در حوزه سلامت، مرگومیر نوزادان با کاهش به ۱۷.۹ در هزار تولد زنده رسیده و ۹۷ درصد نوزادان واکسینه شدهاند.
در مقابل، چالشهای زیستمحیطی از مهمترین موانع پیشرفت به شمار میروند. میانگین غلظت ذرات معلق (PM2.5) در هوای شهری بنگلادش به ۶۷.۴ میکروگرم در مترمکعب رسیده که یکی از بالاترین مقادیر در جهان است. همچنین تنها ۱۹.۴ درصد از فاضلابها تصفیه میشوند و پوشش جنگلی با خطر تخریب تدریجی مواجه است.
از منظر اقتصادی، رشد تولید ناخالص داخلی تعدیلشده شاخص ۸۱.۱ را ثبت کرده و دسترسی به خدمات مالی برای ۵۲.۸ درصد جمعیت فراهم شده است. با این حال، نرخ پایین اشتغال زنان و ضعف در رعایت حقوق بنیادین کار، از چالشهای جدی بازار کار به شمار میروند.
جمعبندی و چشمانداز
گزارش توسعه پایدار ۲۰۲۵ تأکید دارد که بنگلادش در مسیر تحقق اهداف تا سال ۲۰۳۰ به تعهدات خود پایبند بوده، اما تحقق کامل آن نیازمند اصلاح ساختارهای نهادی، بهبود حکمرانی محیطزیست و افزایش سرمایهگذاری در بخش انرژی تجدیدپذیر و آموزش عالی است.
با توجه به روند فعلی، بنگلادش میتواند تا سال ۲۰۳۰ در اغلب شاخصهای اجتماعی به سطح مطلوب برسد؛ اما برای تحقق اهداف زیستمحیطی و نهادی، به همکاریهای بینالمللی و افزایش بودجه عمومی نیاز دارد.
