گزارش توسعه پایدار ۲۰۲۵ نشان میدهد جمهوری آذربایجان با امتیاز ۷۲.۹ از ۱۰۰ در میان ۱۶۷ کشور، در جایگاه ۶۴ جهان قرار گرفته است. این کشور با بهبود ۴ واحدی نسبت به سال ۲۰۱۵، در مسیر دستیابی به اهداف توسعه پایدار (SDGs) پیشرفت داشته اما همچنان با چالشهایی در زمینه انرژیهای تجدیدپذیر، آلودگی هوا و نابرابری جنسیتی مواجه است.
بر اساس گزارش «Sustainable Development Report 2025»، آذربایجان در منطقه اروپای شرقی و آسیای مرکزی در میان کشورهای با عملکرد متوسط طبقهبندی شده است. شاخص عملکرد آماری این کشور از ۵۱.۸ در سال ۲۰۱۶ به ۶۶.۸ در سال ۲۰۲۳ رسیده و تاکنون چهار گزارش داوطلبانه ملی (VNRs) به سازمان ملل ارائه داده است.
عملکرد کلی و روند پیشرفت
امتیاز کلی آذربایجان: ۷۲.۹ از ۱۰۰
رتبه جهانی: ۶۴ از ۱۶۷ کشور
میانگین منطقهای: ۷۲.۰
درصد دادههای مفقود: ۷٪
تغییر نسبت به ۲۰۱۵: +۴ واحد درصد
در نمودار صفحه ۱ گزارش، شاخصهای توسعه پایدار (SDG) آذربایجان ترکیبی از روندهای «در حال بهبود متوسط»، «ثابت» و «کاهش» را نشان میدهد. دستاوردهای قابل توجه در حوزههای «سلامت و رفاه»، «کیفیت آموزش»، «دسترسی به آب آشامیدنی»، و «زیرساخت» به ثبت رسیده است؛ در حالیکه شاخصهای مربوط به «برابری جنسیتی»، «مصرف و تولید مسئولانه»، و «اقدام اقلیمی» با افت یا رکود همراه بودهاند.
جدول ۱ – نمای کلی عملکرد آذربایجان بر اساس شاخصهای منتخب توسعه پایدار (SDG)
| شاخص | مقدار | سال | ارزیابی | روند |
|---|---|---|---|---|
| فقر کمتر از ۲.۱۵ دلار در روز | ۰.۳٪ | ۲۰۲۵ | عالی | بهبود |
| نرخ مرگومیر مادران (در ۱۰۰هزار تولد) | ۱۷.۹ | ۲۰۲۳ | عالی | پایدار |
| دسترسی به برق | ۱۰۰٪ | ۲۰۲۲ | عالی | ثابت |
| دسترسی به اینترنت | ۸۹٪ | ۲۰۲۳ | عالی | پایدار |
| نرخ باسوادی (۱۵ تا ۲۴ سال) | ۱۰۰٪ | ۲۰۲۳ | عالی | ثابت |
| سهم انرژیهای تجدیدپذیر در مصرف نهایی انرژی | ۱.۳٪ | ۲۰۲۱ | ضعیف | نزولی |
| تمرکز ذرات PM2.5 (µg/m³) | ۲۰.۹ | ۲۰۲۳ | ضعیف | رو به کاهش |
| انتشار CO₂ سرانه (تن) | ۴.۲ | ۲۰۲۳ | ضعیف | نزولی |
| نسبت مشارکت نیروی کار زنان به مردان | ۹۱.۸٪ | ۲۰۲۴ | متوسط | نزولی |
| سهم هزینه دولت در آموزش و سلامت از GDP | ۴.۸٪ | ۲۰۲۳ | پایین | نیازمند تقویت |
تحلیل بخشهای کلیدی
بهداشت و آموزش: آذربایجان در شاخصهای سلامت عمومی عملکرد بسیار مطلوبی دارد. نرخ مرگومیر کودکان زیر پنج سال به ۱۸.۶ در هزار تولد کاهش یافته و تقریباً ۱۰۰٪ زایمانها با حضور متخصص انجام میشود. نرخ باسوادی نیز به ۱۰۰٪ رسیده است.
زیرساخت و نوآوری: دسترسی ۹۱.۷٪ از جمعیت روستایی به جادههای چهار فصل و ۸۹٪ جمعیت به اینترنت نشانگر رشد زیرساختهای دیجیتال و فیزیکی است. با این حال، سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه تنها ۰.۲٪ از GDP است، که ضعف ساختاری در نوآوری را نمایان میکند.
محیطزیست و انرژی: عملکرد در اهداف زیستمحیطی نگرانکننده است. آلودگی هوا با میانگین ۲۰.۹ میکروگرم PM2.5 در مترمکعب و سهم پایین انرژیهای تجدیدپذیر (۱.۳٪) از نقاط ضعف کشور محسوب میشود. در مقابل، حفاظت از تنوع زیستی با ثبت ۳۶.۶٪ از اراضی حفاظتشده در خشکیها و شاخص بقای گونهها با نمره ۰.۹۴ بهبود یافته است.
برابری جنسیتی و عدالت: حضور زنان در پارلمان تنها ۲۰.۸٪ است و شاخص در زمینه برابری آموزشی و مشارکت نیروی کار روند نزولی دارد. شاخص ادراک فساد نیز با نمره ۲۲ از ۱۰۰ همچنان پایین است.
جدول جامع وضعیت آذربایجان در اهداف توسعه پایدار ۲۰۲۵
| شماره هدف | عنوان هدف توسعه پایدار | شاخصهای کلیدی | مقدار | سال | ارزیابی | روند |
|---|---|---|---|---|---|---|
| SDG1 | فقرزدایی | فقر کمتر از ۲.۱۵ دلار در روز | ۰.۳٪ | ۲۰۲۵ | عالی | 🔼 |
| فقر کمتر از ۳.۶۵ دلار در روز | ۰.۵٪ | ۲۰۲۵ | عالی | 🔼 | ||
| SDG2 | پایان گرسنگی | سوءتغذیه | ۲.۵٪ | ۲۰۲۲ | عالی | 🔼 |
| کوتاهقدی کودکان زیر ۵ سال | ۱۷.۸٪ | ۲۰۱۳ | متوسط | ⚫ | ||
| هدررفت غذا و تنوع غذایی کودکان | ۳۴.۸٪ | ۲۰۰۶ | ضعیف | ⚫ | ||
| چاقی بزرگسالان (BMI≥۳۰) | ۲۶.۶٪ | ۲۰۲۲ | ضعیف | 🔽 | ||
| بهرهوری غلات (تن در هکتار) | ۳.۲ | ۲۰۲۲ | خوب | 🔼 | ||
| SDG3 | سلامت و رفاه | مرگومیر مادران (در ۱۰۰هزار تولد) | ۱۷.۹ | ۲۰۲۳ | عالی | ➡️ |
| مرگومیر کودکان زیر ۵ سال | ۱۸.۶ | ۲۰۲۳ | عالی | 🔼 | ||
| مرگومیر نوزادان | ۱۲.۸ | ۲۰۲۳ | عالی | 🔼 | ||
| مرگ ناشی از بیماریهای غیرواگیر | ۱۷.۴٪ | ۲۰۲۱ | عالی | ➡️ | ||
| امید به زندگی | ۷۴.۴ سال | ۲۰۲۳ | خوب | 🔼 | ||
| سلامت روان و رضایت زندگی | ۴.۹ از ۱۰ | ۲۰۲۴ | متوسط | 🔽 | ||
| SDG4 | آموزش با کیفیت | نرخ ثبتنام ابتدایی | ۹۸.۵٪ | ۲۰۲۳ | عالی | ➡️ |
| تکمیل دوره متوسطه اول | ۸۷.۶٪ | ۲۰۲۳ | خوب | 🔼 | ||
| باسوادی جوانان ۱۵ تا ۲۴ سال | ۱۰۰٪ | ۲۰۲۳ | عالی | ➡️ | ||
| SDG5 | برابری جنسیتی | مشارکت زنان در پارلمان | ۲۰.۸٪ | ۲۰۲۵ | ضعیف | 🔽 |
| نرخ اشتغال زنان به مردان | ۹۱.۸٪ | ۲۰۲۴ | متوسط | 🔽 | ||
| تحصیل زنان نسبت به مردان | ۹۳.۶٪ | ۲۰۲۲ | متوسط | 🔽 | ||
| SDG6 | آب پاک و بهداشت | دسترسی به آب آشامیدنی | ۹۷.۶٪ | ۲۰۲۲ | عالی | ➡️ |
| دسترسی به خدمات بهداشتی | ۹۶.۱٪ | ۲۰۱۹ | عالی | ➡️ | ||
| برداشت از منابع آبی | ۵۷.۵٪ | ۲۰۲۲ | متوسط | 🔽 | ||
| SDG7 | انرژی پاک و ارزان | دسترسی به برق | ۱۰۰٪ | ۲۰۲۲ | عالی | ➡️ |
| سوخت پاک برای پختوپز | ۹۸.۵٪ | ۲۰۲۲ | عالی | ➡️ | ||
| سهم انرژی تجدیدپذیر | ۱.۳٪ | ۲۰۲۱ | ضعیف | 🔽 | ||
| SDG8 | رشد اقتصادی و اشتغال شایسته | نرخ بیکاری | ۵.۵٪ | ۲۰۲۵ | خوب | ➡️ |
| رشد تعدیلشده GDP | ۶۸.۶ | ۲۰۲۳ | خوب | ➡️ | ||
| حساب بانکی یا مالی دیجیتال | ۴۶.۳٪ | ۲۰۲۲ | متوسط | 🔼 | ||
| SDG9 | صنعت، نوآوری و زیرساخت | دسترسی روستایی به جاده چهار فصل | ۹۱.۷٪ | ۲۰۲۵ | عالی | ➡️ |
| دسترسی به اینترنت | ۸۹٪ | ۲۰۲۳ | عالی | ➡️ | ||
| هزینه تحقیق و توسعه از GDP | ۰.۲٪ | ۲۰۲۳ | پایین | 🔽 | ||
| تعداد پتنتها (در میلیون نفر) | ۴۶.۸ | ۲۰۲۳ | خوب | ➡️ | ||
| SDG10 | کاهش نابرابریها | ضریب جینی | ۲۶.۶ | ۲۰۰۵ | پایین | ⚫ |
| نسبت پالما | ۱.۰ | ۲۰۰۵ | پایین | ⚫ | ||
| SDG11 | شهرهای پایدار | دسترسی به آب شهری | ۱۰۰٪ | ۲۰۲۲ | عالی | ➡️ |
| آلودگی PM2.5 | ۲۰.۹ µg/m³ | ۲۰۲۳ | ضعیف | 🔽 | ||
| جمعیت دارای دسترسی به حملونقل عمومی | ۸۳.۱٪ | ۲۰۲۰ | خوب | ⚫ | ||
| SDG12 | مصرف و تولید مسئولانه | زباله شهری سرانه | ۰.۸ کیلوگرم | ۲۰۲۰ | متوسط | ➡️ |
| آلودگی ناشی از تولید | ۳.۹ DALY | ۲۰۲۴ | ضعیف | 🔽 | ||
| صادرات زباله پلاستیکی | ۰.۱ کیلوگرم | ۲۰۲۴ | ضعیف | 🔽 | ||
| SDG13 | اقدام اقلیمی | انتشار CO₂ سرانه | ۴.۲ تن | ۲۰۲۳ | ضعیف | 🔽 |
| انتشار گازهای وارداتی | ۱.۵ تن | ۲۰۲۴ | متوسط | ➡️ | ||
| SDG14 | زندگی زیر آب | دادههای اقیانوسی | — | — | در دسترس نیست | ⚫ |
| SDG15 | زندگی روی زمین | مناطق حفاظتشده خشکی | ۳۶.۶٪ | ۲۰۲۳ | خوب | 🔼 |
| جنگلزدایی دائمی | ۰٪ | ۲۰۲۳ | عالی | ➡️ | ||
| شاخص بقای گونهها | ۰.۹۴ | ۲۰۲۳ | عالی | ➡️ | ||
| SDG16 | صلح، عدالت و نهادهای قوی | قتل عمد (در ۱۰۰هزار نفر) | ۲.۴ | ۲۰۲۲ | خوب | ➡️ |
| بازداشتشدگان بدون حکم | ۲۵.۳٪ | ۲۰۲۲ | ضعیف | 🔽 | ||
| شاخص فساد | ۲۲ از ۱۰۰ | ۲۰۲۴ | پایین | 🔽 | ||
| آزادی رسانه | ۲۵.۵ از ۱۰۰ | ۲۰۲۵ | ضعیف | 🔽 | ||
| SDG17 | مشارکت جهانی | درآمد دولت از GDP | ۳۷.۶٪ | ۲۰۲۲ | خوب | ➡️ |
| هزینه دولت برای سلامت و آموزش | ۴.۸٪ | ۲۰۲۳ | پایین | 🔽 | ||
| شاخص عملکرد آماری | ۶۶.۸ | ۲۰۲۳ | خوب | ➡️ | ||
| حمایت از چندجانبهگرایی | ۶۳.۶ | ۲۰۲۵ | متوسط | ➡️ |
نتیجهگیری
آذربایجان در مسیر توسعه پایدار گامهای مهمی برداشته، اما برای دستیابی به اهداف ۲۰۳۰ نیازمند اصلاح ساختار انرژی، بهبود حکمرانی، افزایش سرمایهگذاری در نوآوری و ارتقای جایگاه زنان در عرصههای تصمیمگیری است. با وجود پیشرفت ۴ واحدی در شاخص کلی، روند دستیابی به اهداف اقلیمی و اجتماعی همچنان کند ارزیابی میشود.
