مروری بر محتوای خبر
منبع: بنیاد تامسون رویترز – ترجمه اختصاصی اکواسکوپ
در حالیکه تقاضا برای ساختوساز در جنوب آسیا بهشدت افزایش یافته و میلیونها نفر برای یافتن شغل به شهرها مهاجرت میکنند، آجرهای رسی همچنان مصالح غالب برای ساخت خانهها و کارخانهها هستند.
با این حال، تولید آجر به یکی از منابع اصلی آلودگی هوا و انتشار گازهای گلخانهای تبدیل شده است؛ و تلاشها برای کاهش این آلایندهها تاکنون ناکام ماندهاند.
طبق اعلام برنامه محیط زیست سازمان ملل، ساخت، بهرهبرداری، گرمایش و سرمایش ساختمانها حدود ۳۷٪ از کل انتشار سالانه گازهای گلخانهای در جهان را به خود اختصاص دادهاند.
تولید آجر چه تأثیری بر محیط زیست دارد؟
در جنوب آسیا، خاک رس از لایه سطحی زمین، تپهها و بستر رودخانهها استخراج میشود. سپس این خاک شکل داده شده، خشک و در نهایت در کورههای آجرپزی پخته میشود.
مطالعهای در سال ۲۰۱۸ که در ژورنال Environmental Management منتشر شد، هشدار داده که برداشت لایه حاصلخیز سطحی خاک برای ساخت آجر، بهطور مستقیم بر تولیدات کشاورزی تأثیر منفی میگذارد.
کورههای آجرپزی عمدتاً با سوختهای فسیلی – بهویژه زغالسنگ – کار میکنند و موجب انتشار گازهای گلخانهای و ذرات معلق خطرناک در هوا میشوند.
بهعنوان نمونه، در هند که نیمی از خانهها با آجر ساخته میشوند، کورهها سالانه حدود ۳۵ میلیون تن زغالسنگ و ۲۵ میلیون تن زیستتوده مصرف میکنند (مطالعه منتشرشده در ژورنال Nature، ۲۰۲۳).
بر اساس آمار بانک جهانی، آلودگی ناشی از کورههای آجرپزی موجب بیماریهای تنفسی از جمله برونشیت شده و سالانه باعث مرگ حدود ۶ هزار نفر در بنگلادش و ۵۵ هزار نفر در هند میشود.
آیا گزینههای جایگزین مانند بلوکهای سیمانی بهترند؟
بلوک سیمانی که از سیمان، شن، ماسه و آب ساخته میشود، پرمصرفترین مصالح ساختمانی در جهان است و بهعنوان جایگزین اصلی آجر مطرح شده است.
در هند، سهم مصالح جایگزین (از جمله بلوک سیمانی) در ساختوساز به ۲۵٪ رسیده است، اما در بنگلادش و نپال پیشرفت قابل توجهی دیده نمیشود (مطابق گزارش بانک جهانی).
با این حال، این جایگزینها نیز فاقد چالش نیستند.
سیمان – که حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد حجم بتن را تشکیل میدهد – بهتنهایی ۷٪ از انتشار گازهای گلخانهای جهانی را به خود اختصاص داده است (بر اساس مطالعه آژانس بینالمللی انرژی در ۲۰۱۸).
برخی معماران در جنوب آسیا تلاش کردهاند استفاده از مصالح طبیعی و تجدیدپذیر مانند بامبو و چوب را در مناطق روستایی ترویج دهند. اما خانههای موسوم به سبز هنوز بهدلیل هزینه بالا جایگزین آجر و بتن نشدهاند.
آژانس بینالمللی انرژی همچنین پیشنهاد داده که کاهش مصرف مواد خام مانند کلینکر در سیمان و بازیافت بتن میتواند به کاهش انتشار کمک کند.
کشورها برای کاهش آلودگی صنعت آجر چه کردهاند؟
برخی کشورها در جنوب آسیا بهدنبال بهکارگیری فناوریهای نوین کورهسازی بهعنوان راهحل میانه هستند.
تغییر الگوی کورههای سنتی با دودکش بلند به کورههای زیگزاگی که جریان هوای بهتری دارند، موجب مصرف انرژی کمتر و آلودگی پایینتر میشود.
در بنگلادش، بیش از ۹۰٪ از کورهها به کورههای زیگزاگی تبدیل شدهاند (طبق گزارش International Growth Centre مستقر در لندن).
مطالعهای در ژورنال Science نشان داد که اصلاحات فنی در کورههای زیگزاگی میتواند مصرف انرژی را تا ۱۰.۵٪ در هر کوره کاهش دهد.
نوآوریهایی مانند کوره هیبریدی هوفمان – که از گرمای پسماند برای کاهش مصرف انرژی استفاده میکند – میتوانند مفید باشند؛ اما ساخت این کورهها ۱۵ برابر گرانتر از کورههای سنتی با دودکش ثابت است (طبق گزارش بانک جهانی).
