نکات کلیدی
- انتشار خالص دیاکسیدکربن ناشی از تغییر کاربری زمین در بخش کشاورزی میتواند تا سال ۲۰۵۰ نسبت به سال ۲۰۲۰ حدود ۸۵ درصد کاهش یابد.
- مساحت زمینهای کشاورزی جهان ممکن است ۶ درصد کاهش پیدا کند و شمار دامهای نشخوارکننده ۴۰۰ میلیون رأس کمتر شود.
- ارزش تولید جهانی دام میتواند ۴۲ درصد، معادل ۶۳۰ میلیارد دلار، کاهش یابد.
- ارزش تولید سبزیجات، میوهها، مغزها و حبوبات ممکن است ۵۷ درصد یا ۸۹۰ میلیارد دلار افزایش پیدا کند.
- این تحول میتواند سالانه از ۱۵ میلیون مرگ زودرس جلوگیری کند؛ اما زندگی میلیونها کشاورز و تولیدکننده مواد غذایی را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
به گزارش پایگاه خبری گزارش سبز، نتایج یک پژوهش بینالمللی نشان میدهد گذار جهانی به رژیمهای غذایی سالمتر، افزایش بهرهوری مزارع و کاهش ۵۰ درصدی اتلاف و ضایعات غذایی میتواند تا سال ۲۰۵۰ ساختار کشاورزی جهان را بهطور اساسی دگرگون کند؛ تحولی که همزمان با کاهش دامداری، آزادشدن زمینهای کشاورزی و افت شدید انتشار کربن ناشی از تغییر کاربری زمین همراه خواهد بود.
بر اساس این مدلسازی، اجرای توصیههای غذایی و کشاورزی جدید میتواند مساحت زمینهای کشاورزی جهان را تا ۶ درصد نسبت به سطح سال ۲۰۲۰ کاهش دهد. در همین دوره، ارزش کل تولیدات دامی جهان نیز ممکن است ۴۲ درصد یا حدود ۶۳۰ میلیارد دلار پایین بیاید.
این یافتهها حاصل پژوهشی است که با مشارکت محققان دانشکده بهداشت و پزشکی گرمسیری لندن، دانشگاه کرنل و ۱۰ گروه مدلسازی بینالمللی انجام شده و نتایج آن در مجله علمی Nature منتشر شده است. پژوهشگران پیامدهای اجرای الگویی مشابه تحول سیستم غذایی پیشنهادی کمیسیون EAT–Lancet در سال ۲۰۲۵ را بررسی کردهاند.
دام کمتر، غذای گیاهی بیشتر
بزرگترین تغییر پیشبینیشده به تولید دامهای نشخوارکننده، شامل گاو، گوسفند و بز، مربوط میشود. برآوردها نشان میدهد ارزش جهانی تولید این بخش تا سال ۲۰۵۰ ممکن است در مقایسه با سال ۲۰۲۰ حدود ۷۰ درصد، معادل ۲۷۴ میلیارد دلار، کاهش پیدا کند.
در چنین سناریویی، شمار دامهای نشخوارکننده در سراسر جهان نیز حدود ۴۰۰ میلیون رأس کمتر از سال ۲۰۲۰ خواهد بود. این کاهش میتواند علاوه بر تقاضای کمتر برای زمینهای چرا و خوراک دام، انتشار مستقیم گازهای گلخانهای بخش دامداری را نیز محدود کند.
تولید غذاهای گیاهی مسیری معکوس را طی خواهد کرد. ارزش جهانی تولید سبزیجات، میوهها، مغزها و حبوبات میتواند ۵۷ درصد یا حدود ۸۹۰ میلیارد دلار افزایش یابد.
حبوبات شامل محصولاتی مانند لوبیا، نخود، عدس و نخودفرنگی است. این محصولات منابع مهم پروتئین و فیبر محسوب میشوند و تولید آنها در مقایسه با بسیاری از مواد غذایی حیوانی، معمولاً به زمین، آب و سایر منابع کمتری نیاز دارد.
جلوگیری از ۱۵ میلیون مرگ زودرس
کمیسیون EAT–Lancet در گزارش سال ۲۰۲۵ خود اعلام کرده بود که گذار جهانی به رژیمهای غذایی سالم میتواند هر سال از حدود ۱۵ میلیون مرگ زودرس در میان بزرگسالان جلوگیری کند.
پژوهشهای پیشین همچنین هزینههای پنهان سیستم غذایی کنونی جهان را سالانه بین ۱۰ تا ۲۰ تریلیون دلار برآورد کردهاند. هزینههای درمانی، تخریب محیطزیست، کاهش بهرهوری نیروی کار و دیگر پیامدهایی که در قیمت نهایی مواد غذایی منعکس نمیشوند، بخشی از این هزینه پنهان هستند. سهم عمده این بار اقتصادی نیز به الگوهای غذایی ناسالم نسبت داده شده است.
مدلسازی جدید نشان میدهد اجرای توصیههای کمیسیون EAT–Lancet میتواند انتشار خالص دیاکسیدکربن مرتبط با تغییر کاربری زمین در بخش کشاورزی را تا سال ۲۰۵۰ حدود ۸۵ درصد نسبت به سال ۲۰۲۰ کاهش دهد.
تغییر کاربری زمین شامل اقداماتی مانند پاکتراشی جنگلها، تبدیل مراتع و علفزارها یا خشککردن تالابها برای ایجاد زمین کشاورزی است. این تغییرات میتوانند حجم زیادی از کربن ذخیرهشده در خاک و پوشش گیاهی را وارد جو کنند. انتشار خالص نیز همزمان کربن آزادشده و کربن جذبشده در نتیجه تغییرات کاربری زمین را محاسبه میکند.
دگرگونی بزرگ در زندگی کشاورزان
مت گیبسون، نویسنده اصلی پژوهش که فعالیت روی این مطالعه را در دانشگاه کرنل آغاز کرد و سپس به دانشکده بهداشت و پزشکی گرمسیری لندن پیوست، گفت تحول سیستمهای غذایی میتواند منافع بزرگی برای سلامت انسان و محیطزیست ایجاد کند، اما نتایج پژوهش بهوضوح نشان میدهد که این تحول ساختار کشاورزی جهان را تغییر خواهد داد و بر زندگی میلیونها کشاورز و تولیدکننده مواد غذایی اثر خواهد گذاشت.
او تأکید کرد: «نباید از این نتایج بهعنوان بهانهای برای بیعملی استفاده کرد. دولتها باید این چالش را بپذیرند و برای سلامت انسان و سیاره تصمیمهای دشوار بگیرند. این کار مستلزم رویارویی با گروههای قدرتمندی است که از حفظ وضع موجود سود میبرند؛ درحالیکه سیستم غذایی فعلی جهان هم تولیدکنندگان غذا و هم افرادی را که باید از آن تغذیه شوند، ناکام گذاشته است.»
به گفته پژوهشگران، این گذار صرفاً یک برنامه محیطزیستی یا بهداشت عمومی نخواهد بود؛ بلکه تغییرات اقتصادی گستردهای ایجاد میکند که طی آن برخی صنایع کشاورزی کوچکتر و بخشهای دیگری بهسرعت بزرگتر خواهند شد.
دنیل میسوندیکروز، پژوهشگر دانشگاه کرنل و یکی از نویسندگان مطالعه، نیز گفت این سناریوها نباید بهعنوان پیشبینی قطعی آینده در نظر گرفته شوند، بلکه راهنمایی اولیه برای شناسایی چالشها و فرصتهای احتمالی هستند.
او افزود: «این نتایج نشان میدهند کدام بخشها باید کوچکتر و کدام بخشها باید بزرگتر شوند. تحولی با این ابعاد نمیتواند از سال ۲۰۵۰ آغاز شود. مدلسازی آیندهنگر ابزار ارزشمندی است که میتواند تصمیمهای امروز را برای ایجاد سیستمهای غذایی پایدارتر، سالمتر و عادلانهتر هدایت کند.»
مدلسازی آیندهنگر برای بررسی چند آینده احتمالی به کار میرود و قرار نیست یک نتیجه دقیق و قطعی را پیشبینی کند. پژوهشگران با آزمایش فرضهای مختلف میتوانند محل بروز اختلالات اقتصادی، چالشهای سیاستی و فرصتهای تازه را شناسایی کنند.
پیامدهای متفاوت در آمریکا، هند و اروپا
آثار اقتصادی تحول سیستم غذایی در کشورها و مناطق مختلف یکسان نخواهد بود.
| منطقه | ارزش کل تولید کشاورزی | ارزش تولید محصولات زراعی | ارزش تولیدات دامی |
|---|---|---|---|
| ایالات متحده | کاهش ۲۱ درصدی؛ ۷۶ میلیارد دلار | افزایش ۲۰ درصدی؛ ۴۰ میلیارد دلار | کاهش ۷۳ درصدی؛ ۱۱۶ میلیارد دلار |
| هند | افزایش ۴۶ درصدی؛ ۱۹۸ میلیارد دلار | افزایش ۶۵ درصدی؛ ۲۰۸ میلیارد دلار | کاهش ۸ درصدی؛ ۱۰ میلیارد دلار |
| اروپا | کاهش ۳۵ درصدی؛ ۱۹۰ میلیارد دلار | کاهش ۸ درصدی؛ ۲۲ میلیارد دلار | کاهش ۶۶ درصدی؛ ۱۶۸ میلیارد دلار |
بر این اساس، ارزش کل تولیدات کشاورزی ایالات متحده تا سال ۲۰۵۰ میتواند در مقایسه با سال ۲۰۲۰ حدود ۲۱ درصد کاهش یابد. با وجود افزایش ارزش تولید محصولات زراعی، افت شدید دامداری میتواند نتیجه نهایی بخش کشاورزی این کشور را منفی کند.
هند ممکن است نتیجهای کاملاً متفاوت تجربه کند. ارزش کل تولیدات کشاورزی این کشور میتواند ۴۶ درصد افزایش یابد؛ زیرا رشد ۶۵ درصدی محصولات زراعی، کاهش نسبتاً محدود ۸ درصدی ارزش تولیدات دامی را جبران خواهد کرد.
در اروپا، ارزش کل تولیدات کشاورزی ممکن است ۳۵ درصد کاهش پیدا کند. افت ۶۶ درصدی ارزش تولیدات دامی، معادل ۱۶۸ میلیارد دلار، مهمترین عامل این کاهش خواهد بود.
این تفاوتها از تنوع سیستمهای کشاورزی، الگوهای غذایی فعلی، هزینههای تولید، دسترسی به زمین، ساختار تجارت و نوع محصولاتی ناشی میشود که هر منطقه تولید میکند.
تغییر رژیم غذایی به این سادگی نیست
مدلهای مورد استفاده در این پژوهش فرض کردهاند که ترجیحات مصرفکنندگان بدون تحمیل هزینه به سمت رژیمهای غذایی سالم تغییر میکند. به بیان دیگر، در سناریوهای بررسیشده، مردم داوطلبانه انتخابهای غذایی خود را تغییر میدهند و موانع اقتصادی، فرهنگی یا عملی این تغییر در محاسبات لحاظ نشده است.
در دنیای واقعی، مواد غذایی سالم در همه مناطق به یک اندازه ارزان یا در دسترس نیستند. سنتهای محلی، ترجیحات شخصی، درآمد خانوار، دسترسی به مواد غذایی و نگرشهای فرهنگی نیز بر انتخاب رژیم غذایی تأثیر میگذارند.
پژوهشگران تأکید کردهاند سناریوهای بررسیشده تنها بخشی از آیندههای احتمالی را نشان میدهند. برای ارزیابی مسیرهای دیگر، از جمله تحولاتی مبتنی بر سیاستهای متفاوت، شرایط اقتصادی متغیر و الگوهای واقعی رفتار مصرفکنندگان، به مطالعات بیشتری نیاز است.
نویسندگان پژوهش معتقدند تصمیمهای جسورانهای که اکنون اتخاذ میشوند، میتوانند از تولیدکنندگان و مصرفکنندگان آسیبپذیر در جریان حرکت بهسوی کشاورزی سالمتر و پایدارتر حمایت کنند. بدون برنامهریزی دقیق، منافع سلامت و محیطزیستی این تحول ممکن است با اختلالات اقتصادی شدید در جوامع وابسته به دامداری همراه شود.
نکته تحلیلی گزارش سبز
رقم ۸۵ درصد به معنای کاهش تمام آلایندگیهای کشاورزی نیست؛ این عدد مشخصاً به انتشار خالص دیاکسیدکربن ناشی از تغییر کاربری زمین مرتبط با کشاورزی اشاره دارد. همچنین این نتیجه فقط حاصل تغییر رژیم غذایی نیست، بلکه از ترکیب سه عامل رژیم سالمتر، افزایش بهرهوری کشاورزی و نصفشدن ضایعات غذایی به دست آمده است.
از سوی دیگر، نتایج این پژوهش پیشبینی قطعی نیستند. فرض تغییر بدون هزینه ترجیحات مصرفکنندگان نشان میدهد تحقق این سناریو به سیاستهای حمایتی، دسترسی اقتصادی به غذای سالم و برنامههای انتقال عادلانه برای دامداران وابسته خواهد بود.
