حوضه کنگو، دومین جنگل بارانی بزرگ جهان و یکی از مهمترین مخازن جذب کربن سیاره، در سیاستهای جهانی آبوهوایی و تأمین مالی تقریباً نادیده گرفته شده است.
این جنگل گسترده که در شش کشور مرکز آفریقا قرار دارد و خانه حدود ۱۳۰ میلیون نفر است، «ریههای آفریقا» نامیده میشود. بارانهای آن به رودخانههای اصلی قاره، از جمله نیل، آب میرساند و حیات میلیونها نفر را در مناطق دوردست مانند ساحل تأمین میکند.
در اکتبر ۲۰۲۳ (مهر-آبان ۱۴۰۲)، رهبران، دانشمندان و سیاستگذاران سه حوضه بزرگ جنگلی جهان – آمازون، کنگو و بورنئو-مکونگ – در برازاویل، پایتخت جمهوری کنگو گرد هم آمدند تا درباره نجات آخرین جنگلهای بارانی بزرگ زمین گفتوگو کنند. این نشست اما تقریباً هیچ بازتابی در رسانههای جهانی نداشت.
دکتر یادویندر مالهی، بومشناس برجسته دانشگاه آکسفورد، تأکید میکند: «حوضه کنگو حدود ۱۰ هزار گونه گیاهی دارد که ۳۰ درصد آنها منحصر به این منطقهاند.» این جنگل هنوز تا حد زیادی دستنخورده مانده و میزبان گونههای در خطر انقراض مانند فیل جنگلی، اوکاپی، گوریل کوهی و بونوبو است.
برخلاف آمازون که نرخ جذب کربن آن در دهه اخیر کاهش یافته، حوضه کنگو هنوز به عنوان یک مخزن قوی کربن شناخته میشود. گزارش تازه پنل علمی حوضه کنگو که همزمان با آغاز اجلاس کوپ۳۰ در بلم برزیل منتشر شد، نشان میدهد این جنگل سالانه ۶۰۰ میلیون تن دیاکسید کربن جذب میکند، اما این رقم به دلیل شتاب گرفتن جنگلزدایی در حال کاهش است.
با این حال، تأمین مالی بینالمللی برای حوضه کنگو به شدت نابرابر است. طبق گزارش مرکز تحقیقات جنگلداری بینالمللی و کشاورزی جهانی (CIFOR-ICRAF)، در فاصله سالهای ۲۰۰۸ تا ۲۰۲۲، از مجموع ۲۰ میلیارد دلار کمک به سه حوضه بزرگ جنگلی، تنها ۱۶ درصد (۳.۲ میلیارد دلار) به حوضه کنگو اختصاص یافت؛ در حالی که ۴۷ درصد به آمازون و ۳۷ درصد به جنوب شرق آسیا رسید.
آلمان بزرگترین کمککننده به مرکز آفریقا بوده (۲۴ درصد)، پس از آن صندوق جهانی محیط زیست، بانک جهانی و ایالات متحده قرار دارند. تنها ۰.۱ درصد این بودجه به پژوهشهای علمی اختصاص یافته است.
پروفسور بوناونتور سونکه، همرییس پنل علمی حوضه کنگو، میگوید: «امیدواریم این گزارش توجه و حمایت بینالمللی را به مهمترین اما کمترین مطالعهشدهترین جنگل بارانی زمین جلب کند.»
در حال حاضر، تعداد مقالات علمی منتشرشده درباره حوضه کنگو حدود ۲ هزار مورد است؛ در مقابل، بیش از ۱۰ هزار و ۶۰۰ مقاله درباره آمازون منتشر شده است.
آرلت سودان-نونو، وزیر محیط زیست جمهوری کنگو، با انتقاد از کلیشه «قلب تاریکی» که از زمان جوزف کنراد به این منطقه نسبت داده میشود، میگوید: «گفتن اینکه آفریقاییها فاسدند، تنبلی است.» وی تأکید میکند حمایت از حوضه کنگو «کمک خیریه نیست»، بلکه به رسمیت شناختن نقش آن در حفاظت از کره زمین است.
کارشناسان هشدار میدهند که جنگلزدایی در این منطقه در حال افزایش است و حوضه کنگو «آخرین خط دفاعی بشر در برابر فروپاشی اقلیمی ناشی از فعالیتهای انسانی» به شمار میرود. آنها خواستار آموزش فوری حداقل هزار دانشمند دکتری در دهه آینده و افزایش چشمگیر بودجه پژوهش و حفاظت هستند.
بدون توجه و سرمایهگذاری فوری جهانی، دومین ریه سیاره ممکن است به سرنوشت آمازون دچار شود.
