بر اساس گزارش توسعه پایدار سال ۲۰۲۵، بلاروس با کسب امتیاز ۷۸.۵ از ۱۰۰ در میان ۱۶۷ کشور، رتبه ۳۲ جهان را به خود اختصاص داد. این کشور در شاخصهای فقرزدایی، سلامت، آموزش، برابری جنسیتی و حفاظت از محیطزیست عملکردی قوی داشته است اما در حوزه نوآوری، کاهش انتشار گازهای گلخانهای و استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر همچنان با چالشهای ساختاری روبهرو است.
وضعیت کلی توسعه پایدار در بلاروس
طبق دادههای رسمی «گزارش توسعه پایدار ۲۰۲۵» (Sustainable Development Report ۲۰۲۵)، امتیاز میانگین منطقه اروپای شرقی و آسیای مرکزی ۷۲.۰ است و بلاروس با امتیاز ۷۸.۵ بالاتر از میانگین منطقه قرار دارد. نرخ دادههای ناقص تنها ۱ درصد است و شاخص عملکرد آماری (Statistical Performance Index) از ۶۷.۷ در سال ۲۰۱۶ به ۷۸.۷ در سال ۲۰۲۳ رسیده که بیانگر پیشرفت قابل توجه در نظام داده و گزارشدهی است.
این کشور تاکنون سه گزارش داوطلبانه ملی (VNR) در زمینه پیشرفت اهداف توسعه پایدار به سازمان ملل ارائه کرده و از نظر هماهنگی سیاستها با دستورکار ۲۰۳۰ عملکردی مثبت داشته است.
عملکرد اهداف توسعه پایدار (SDGs)
در نمودار صفحه نخست گزارش، بلاروس در اکثر اهداف توسعه پایدار، وضعیت «در حال پیشرفت» یا «در مسیر تحقق» دارد. اهداف ۱ (محو فقر)، ۳ (سلامت)، ۶ (آب سالم)، ۹ (زیرساختها) و ۱۵ (حیات روی زمین) در وضعیت سبز و موفق قرار گرفتهاند، در حالی که اهداف ۱۲ (تولید و مصرف پایدار) و ۱۳ (اقلیم) همچنان نیازمند اقدام فوری هستند.
جدول ۱ – شاخصهای کلیدی توسعه پایدار در بلاروس (۲۰۲۵)
| هدف توسعه پایدار | شاخص کلیدی | مقدار (سال) | روند | ارزیابی |
|---|---|---|---|---|
| SDG1 – فقرزدایی | نسبت جمعیت زیر خط فقر ۲.۱۵ دلار در روز | ۰.۳٪ (۲۰۲۵) | 🔼 بهبود | بسیار خوب |
| SDG2 – پایان گرسنگی | نرخ سوءتغذیه | ۲.۵٪ (۲۰۲۲) | 🔼 بهبود | خوب |
| SDG3 – سلامت و رفاه | مرگومیر مادران | ۱.۱ در ۱۰۰هزار تولد (۲۰۲۳) | 🔼 بسیار پایین | عالی |
| SDG4 – آموزش باکیفیت | ثبتنام در مقطع ابتدایی | ۹۶.۳٪ (۲۰۲۳) | 🔼 پایدار | قوی |
| SDG5 – برابری جنسیتی | زنان در پارلمان | ۳۳.۹٪ (۲۰۲۵) | 🔼 رشد مثبت | متوسط |
| SDG6 – آب و بهداشت | دسترسی به آب آشامیدنی سالم | ۹۹.۲٪ (۲۰۲۲) | 🔼 پایدار | عالی |
| SDG7 – انرژی پاک | سهم انرژی تجدیدپذیر در مصرف کل | ۸.۲٪ (۲۰۲۱) | 🔽 افت | ضعیف |
| SDG8 – رشد اقتصادی شرافتمندانه | نرخ بیکاری | ۳.۳٪ (۲۰۲۵) | 🔼 پایین | خوب |
| SDG9 – صنعت، نوآوری و زیرساخت | دسترسی روستایی به جادهها | ۹۹.۹٪ (۲۰۲۵) | 🔼 بسیار خوب | عالی |
| SDG10 – کاهش نابرابری | ضریب جینی | ۲۴.۴ (۲۰۲۰) | 🔼 بسیار پایین | مطلوب |
| SDG11 – شهرهای پایدار | آلودگی هوای شهری (PM2.۵) | ۱۰.۷ μg/m³ (۲۰۲۳) | 🔼 بهبود چشمگیر | پایدار |
| SDG12 – مصرف و تولید مسئولانه | آلودگی ناشی از تولید (DALYs/۱۰۰۰ نفر) | ۱۳.۱ (۲۰۲۴) | 🔽 منفی | ضعیف |
| SDG13 – اقدام اقلیمی | انتشار CO₂ سرانه | ۵.۹ تن (۲۰۲۳) | 🔽 بالا | بحرانی |
| SDG15 – زندگی روی زمین | مناطق حفاظتشده زمینی | ۸۷.۹٪ (۲۰۲۳) | 🔼 بسیار خوب | عالی |
| SDG16 – نهادها و عدالت | شاخص فساد (CPI) | ۳۳ از ۱۰۰ (۲۰۲۴) | 🔽 ضعف نهادی | ضعیف |
| SDG17 – همکاری جهانی | هزینه سلامت و آموزش (% از GDP) | ۹.۵٪ (۲۰۲۳) | ➡️ ثابت | قوی |
تحلیل و تفسیر دادهها
بلاروس یکی از کشورهایی است که در زمینه عدالت اجتماعی، آموزش، زیرساختهای عمومی و بهداشت عمومی به شاخصهای نزدیک به کشورهای توسعهیافته دست یافته است. نرخ فقر مطلق نزدیک به صفر و نرخ مرگومیر کودکان زیر پنج سال تنها ۲.۴ در هزار تولد گزارش شده است.
از سوی دیگر، شاخص نابرابری اقتصادی با ضریب جینی ۲۴.۴ از متعادلترین نظامهای توزیع درآمد در جهان را نشان میدهد. در حوزه محیطزیست نیز، ۹۰ درصد زیستگاههای زمینی و آبی در مناطق حفاظتشده قرار دارند که بالاترین میزان در منطقه است.
اما چالشهای اصلی بلاروس در حوزههای نوآوری، پژوهش و تغییرات اقلیمی است. سهم هزینه تحقیق و توسعه تنها ۰.۶ درصد از تولید ناخالص داخلی است و انتشار سرانه دیاکسیدکربن ۵.۹ تن در سال ۲۰۲۳ گزارش شده است. همچنین، سهم انرژیهای تجدیدپذیر از مصرف کل انرژی تنها ۸.۲ درصد بوده که با استانداردهای اتحادیه اروپا فاصله دارد.
در زمینه حکمرانی و شفافیت نهادی نیز شاخص ادراک فساد با امتیاز ۳۳ از ۱۰۰ و شاخص آزادی مطبوعات با ۲۵.۷ از ۱۰۰ نشاندهنده ضعف ساختاری در نهادهای دموکراتیک و نظارتی است.
چشمانداز تا ۲۰۳۰
در مجموع، بلاروس با عملکرد کلی مثبت در شاخصهای اجتماعی و زیربنایی توانسته مسیر توسعه پایدار را تثبیت کند. با این حال، برای همسویی کامل با اهداف توسعه پایدار سازمان ملل تا سال ۲۰۳۰، این کشور باید بر سه حوزه کلیدی تمرکز کند:
- افزایش سرمایهگذاری در پژوهش و انرژیهای پاک
- تقویت حکمرانی شفاف و بهبود شاخصهای نهادی
- کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی و بهبود بهرهوری انرژی
