پژوهشی که اخیرا در نشریه Nature Ecology & Evolution منتشر شده، نشان میدهد قارچها حدود ۹۰۰ میلیون تا ۱/۴ میلیارد سال پیش بر زمین ظاهر شدهاند؛ زمانی بسیار پیشتر از پیدایش گیاهان و جانوران. این کشف بزرگ، درک دانشمندان از تاریخ حیات روی زمین را دگرگون کرده و جایگاه قارچها را بهعنوان یکی از نخستین ساکنان خشکی تثبیت میکند.
درحالیکه فسیلهای قارچ بهندرت در دسترساند، تیمی از دانشمندان با ترکیب شواهد محدود فسیلی، توالیهای ژنومی بیش از صد گونه و دادههای مربوط به انتقال افقی ژنها توانستهاند تصویری دقیقتر از تاریخ تکامل قارچها ترسیم کنند. انتقال افقی ژن – فرایندی که در آن ژن از یکگونه به گونهٔ دیگر منتقل میشود – نشانهای از همزیستی موجودات است و به پژوهشگران اجازه داده تا زمانبندی نسبی پیدایش گونهها را مشخص کنند. به گفتهٔ «ادوارد اوکانا» از دانشگاه کاتالونیا، هر زمان که ژنی از یک ارگانیسم به دیگری منتقل میشود، بدان معناست که آن دو در یکزمان در زمین حضور داشتهاند.
نتایج این پژوهش نشان میدهد قارچها حدود ۸۰۰ میلیون سال پیش در خشکی حضور داشتهاند و با نخستین گیاهان چندسلولی روابط همزیستانه برقرار کردهاند. این همکاری – شبیه ارتباط امروزی قارچها با ریشهٔ گیاهان – احتمالاً نقشی کلیدی در سازگاری گیاهان اولیه با محیط زمینی داشته است. دانشمندان بر این باورند که قارچها با تجزیهٔ مواد معدنی و آزادسازی عناصر غذایی، به شکلگیری نخستین خاکها کمک کرده و شرایط را برای گسترش دیگر اشکال حیات فراهم آوردهاند.
این مطالعه روایت رایج از زمین بیجان پیش از ظهور گیاهان را به چالش میکشد و تأکید دارد که قارچها مدتها پیش از آن، در حال تعامل و دگرگونی محیطزیست اولیهٔ زمین بودهاند. اوکانا میگوید این یافتهها بدون همکاری میانرشتهای در حوزههای زیستشناسی، دیرینهشناسی و ژنتیک ممکن نبود. او و همکارانش اکنون قصد دارند روش خود را برای بررسی دیگر شاخههای حیات پیچیده نیز به کار گیرند تا درک دقیقتری از ساعت مولکولی تکامل به دست آورند.
این تحقیق که با حمایت بنیاد «لاکایشا» انجام شده است، در راستای اهداف توسعهٔ پایدار سازمان ملل متحد، بهویژه هدف «زندگی در خشکی» (SDG ۱۵)، ارزیابی میشود. کشف اینکه قارچها پیش از گیاهان و جانوران زمین را تسخیر کردهاند، درکی تازه از منشأ و مسیر تکامل حیات ارائه میدهد و نشان میدهد این موجودات ظاهراً ساده، نقشی حیاتی در آمادهسازی زمین برای ظهور حیات پیچیده داشتهاند.
