نکات کلیدی
- شرکتهای بزرگ از ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶ دیگر اجازه نابودی پوشاک، لوازم جانبی لباس و کفشهای فروشنرفته را ندارند.
- شرکتها باید فروش با تخفیف، عرضه در بازارهای جایگزین، اهدا، تعمیر و بازسازی محصولات را در اولویت قرار دهند.
- شرکتهای متوسط از سال ۲۰۳۰ مشمول این ممنوعیت خواهند شد.
- سالانه بین ۲۶۴ هزار تا ۵۹۴ هزار تن منسوجات در اروپا پیش از استفاده نابود میشود.
- تخلف از مقررات میتواند به جریمه شرکتها از سوی مقامهای ملی کشورهای عضو منجر شود.
ممنوعیت نابودی پوشاک و کفشهای فروشنرفته از ۱۹ ژوئیه ۲۰۲۶ برای شرکتهای بزرگ فعال در اتحادیه اروپا اجرایی شد؛ اقدامی که با هدف کاهش پسماند صنعت نساجی، حفظ منابع و تقویت اقتصاد چرخشی طراحی شده است.
به گزارش پایگاه خبری گزارش سبز، شرکتهای بزرگ در سراسر اتحادیه اروپا از این پس اجازه ندارند پوشاک، لوازم جانبی لباس و کفشهای فروشنرفته را نابود کنند. شرکتهای متوسط نیز از سال ۲۰۳۰ مشمول همین مقررات خواهند شد.
این ممنوعیت بر اساس «مقررات طراحی سازگار با محیطزیست برای محصولات پایدار» یا ESPR اعمال شده و هدف آن جلوگیری از هدررفت کالاهای قابل استفاده و منابعی است که برای تولید آنها مصرف شده است.
وقتی محصولات نو و قابل استفاده دور ریخته یا نابود میشوند، مواد اولیه، آب، انرژی و نیروی کار صرفشده برای تولید آنها نیز از بین میرود. دفع این محصولات همچنین باعث انتشار گازهای گلخانهای قابل اجتناب میشود.
اتحادیه اروپا امیدوار است با گسترش استفاده مجدد، تعمیر محصولات و بهبود بهرهوری منابع در فعالیتهای تجاری، مسیر گذار به اقتصادی چرخشیتر و رقابتپذیرتر را هموار کند.
شرکتها باید چه کاری انجام دهند؟
بر اساس مقررات جدید، شرکتها باید حفظ محصولات در چرخه مصرف را در اولویت قرار دهند. فروش کالاها با تخفیف، عرضه در بازارهای جایگزین، اهدای محصولات به مؤسسات خیریه یا بنگاههای اجتماعی و آمادهسازی آنها برای استفاده مجدد، از جمله گزینههای پیشبینیشده است.
آمادهسازی برای استفاده مجدد میتواند شامل تعمیر، بازسازی یا تولید مجدد کالاها باشد. نابودی پوشاک فروشنرفته تنها در شرایط مشخصی مجاز خواهد بود و حتی در این موارد نیز شرکتها باید سلسلهمراتب مدیریت پسماند را رعایت کرده و بازیافت را در اولویت قرار دهند.
موارد استثنا در ممنوعیت نابودی پوشاک
شرکتها تنها در موارد محدودی اجازه نابودی پوشاک و کفشهای فروشنرفته را خواهند داشت. کالاهای ناایمن، آسیبدیده، تقلبی یا محصولاتی که حقوق مالکیت فکری را نقض میکنند، در محدوده این استثناها قرار میگیرند.
محصولاتی که مؤسسات خیریه یا برنامههای اهدای کالا از پذیرش آنها خودداری کردهاند نیز ممکن است با رعایت ضوابط تعیینشده نابود شوند.
برای جلوگیری از سوءاستفاده، شرکتهایی که به این استثناها استناد میکنند باید مدارک قابل استناد، مانند اسناد رسمی یا نتایج آزمایشها، ارائه دهند. آنها همچنین موظفاند گزارش سالانهای درباره محصولات دورریختهشده یا نابودشده منتشر کنند.
نظارت پنجساله بر سوابق شرکتها
مقامهای ملی کشورهای عضو اتحادیه اروپا مسئول بررسی اجرای این مقررات خواهند بود و میتوانند برای تخلفات، جریمه تعیین کنند. شرکتها نیز باید سوابق مربوط به محصولات فروشنرفته را به مدت پنج سال نگهداری کنند تا امکان بازرسی فراهم باشد.
برای کاهش فرایندهای اداری و کاغذبازی، شرکتها هنگام گزارشدهی از کدهای موجود در سامانههای گمرکی و لجستیکی استفاده خواهند کرد. کسبوکارهای کوچک و خرد نیز از این الزامات معاف شدهاند.
نخستین اقدام اجرایی مقررات محصولات پایدار
مقررات طراحی سازگار با محیطزیست برای محصولات پایدار در سال ۲۰۲۴ به اجرا درآمد. این چارچوب، مجموعهای از قوانین هماهنگ در سراسر اتحادیه اروپا را برای افزایش دوام، تعمیرپذیری، بازیافتپذیری و بهرهوری منابع در تولید محصولات تعیین میکند.
ممنوعیت امحای منسوجات فروشنرفته یکی از نخستین اقدامات اجرایی مشخص در چارچوب این مقررات به شمار میرود. منسوجات به دلیل پیامدهای زیستمحیطی گسترده الگوهای تجاری فعلی، نخستین گروه کالایی هستند که مشمول چنین ممنوعیتی شدهاند.
در برخی از مدلهای تجاری صنعت مد، کالاهای فروشنرفته بهجای عرضه مجدد، اهدا یا بازیافت، نابود میشوند؛ رویکردی که علاوه بر تولید پسماند، منابع مصرفشده در زنجیره تولید را نیز هدر میدهد.
نابودی سالانه صدها هزار تن منسوجات در اروپا
برآورد آژانس محیطزیست اروپا نشان میدهد بین ۴ تا ۹ درصد از تمامی محصولات نساجی عرضهشده در بازار اروپا، پیش از آنکه مورد استفاده قرار گیرند، نابود میشوند.
این میزان معادل نابودی سالانه حدود ۲۶۴ هزار تا ۵۹۴ هزار تن منسوجات است؛ آماری که ابعاد اتلاف منابع در صنعت نساجی و پوشاک اروپا را نشان میدهد.
کمیسیون اروپا این مقررات را پس از انجام مشورتهای گسترده با شرکتها، سازمانهای غیردولتی و کارشناسان تدوین کرده است تا قوانین جدید در عمل قابل اجرا باشند و بار اداری غیرضروری برای کسبوکارها ایجاد نکنند.
تحلیل گزارش سبز
اجرای این ممنوعیت میتواند الگوی مدیریت کالاهای مازاد در صنعت مد را تغییر دهد. شرکتها از این پس ناچارند پیش از تولید، برآورد دقیقتری از تقاضا داشته باشند و برای فروش مجدد، اهدا، تعمیر یا بازیافت پوشاک فروشنرفته برنامهریزی کنند. بنابراین، مقررات جدید تنها یک سیاست مدیریت پسماند نیست؛ بلکه میتواند بر طراحی محصول، تولید، انبارداری و زنجیره تأمین صنعت پوشاک نیز اثر بگذارد.
