نکات کلیدی:
- تولید جهانی شیلات و آبزیپروری در سال ۲۰۲۴ به رکورد ۱۸۸.۲ میلیون تن رسید.
- برای نخستین بار، آبزیپروری بیشترین سهم را در تأمین ماهی مصرفی انسانها به خود اختصاص داده است.
- مصرف سرانه ماهی در جهان به ۲۰.۷ کیلوگرم در سال رسیده که بالاترین سطح ثبتشده تاکنون است.
- حدود ۶۳.۸ میلیون نفر به طور مستقیم در بخش شیلات و آبزیپروری کار میکنند.
- زنجیره گسترده شیلات و آبزیپروری معیشت حدود ۶۰۰ میلیون نفر را در جهان پشتیبانی میکند.
- گرمایش اقیانوسها، اسیدیشدن آبها، تغییر پراکنش گونهها و صید غیرقانونی از مهمترین تهدیدهای آینده این بخش هستند.
به گزارش پایگاه خبری گزارش سبز، گزارش تازه سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد، فائو، نشان میدهد تولید جهانی شیلات و آبزیپروری در سال ۲۰۲۴ به بالاترین سطح تاریخی خود رسیده است؛ اما همزمان، تغییرات اقلیمی، گرمایش اقیانوسها و صید بیرویه آینده این صنعت حیاتی را با تهدیدهای جدی روبهرو کرده است.
بر اساس گزارش «وضعیت شیلات و آبزیپروری جهان ۲۰۲۶»، تولید جهانی ماهی و آبزیان در سال ۲۰۲۴ به ۱۸۸.۲ میلیون تن رسید. این رقم جایگاه غذاهای دریایی و آبزی را به عنوان یکی از منابع مهم تغذیه، درآمد و معیشت برای میلیاردها نفر در سراسر جهان تثبیت کرده است.
یکی از مهمترین نکات این گزارش، تغییر تاریخی در ساختار تأمین ماهی جهان است. برای نخستین بار، آبزیپروری بیشترین سهم را در تأمین ماهی مصرفی انسانها به خود اختصاص داده است؛ تحولی که از نگاه فائو، پیامدهای مهمی برای امنیت غذایی، توسعه اقتصادی و پایداری محیط زیست دارد.
نقش حیاتی غذاهای آبزی در تغذیه جهان
گزارش فائو تأکید میکند غذاهای آبزی منبعی مهم برای تأمین پروتئین، اسیدهای چرب امگا ۳، ویتامینها و مواد معدنی هستند؛ عناصری که در بسیاری از جوامع، بهویژه در کشورهای کمدرآمد، بهسختی از منابع غذایی دیگر تأمین میشوند.
مصرف سرانه ماهی در جهان اکنون به ۲۰.۷ کیلوگرم در سال رسیده است؛ رقمی که بالاترین سطح ثبتشده در تاریخ به شمار میرود. در بسیاری از کشورهای ساحلی و جزیرهای، ماهی بیش از نیمی از کل پروتئین حیوانی مصرفی مردم را تأمین میکند.
این وابستگی نشان میدهد شیلات و آبزیپروری فقط یک بخش اقتصادی نیست، بلکه بخشی راهبردی از نظام غذایی جهان است. کاهش تولید، اختلال در زنجیره تأمین یا افت کیفیت منابع دریایی میتواند مستقیماً بر امنیت غذایی، سلامت عمومی و معیشت جوامع آسیبپذیر اثر بگذارد.
صعود آبزیپروری در نظام غذایی جهان
بر اساس گزارش فائو، تولید آبزیپروری در سال ۲۰۲۴ به ۱۰۳.۳ میلیون تن رسید و روند چند دهه رشد سریع این بخش را ادامه داد. این بخش اکنون بیش از شیلات صیدی، ماهی مورد نیاز برای مصرف انسانی را تولید میکند.
فائو این نقطه را یک «نقطه عطف» در نظام غذایی جهان توصیف کرده است. آبزیپروری که زمانی بخشی مکمل در کنار صید سنتی و صنعتی محسوب میشد، اکنون به ستون اصلی تأمین ماهی برای سفره مردم تبدیل شده است.
آسیا همچنان نقش مسلطی در تولید آبزیپروری جهان دارد، اما این بخش در آفریقا و آمریکای لاتین نیز در حال گسترش است. به گفته فائو، توسعه آبزیپروری در این مناطق میتواند مسیرهای تازهای برای توسعه روستایی، کاهش فقر، بهبود تغذیه و افزایش درآمد خانوارهای کمبرخوردار ایجاد کند.
گزارش همچنین بر ظرفیت آبزیپروری کوچکمقیاس تأکید دارد؛ مدلی که میتواند در جوامع محروم، هم دسترسی به غذای مغذی را افزایش دهد و هم فرصتهای درآمدی تازه برای خانوارها فراهم کند.
اشتغال مستقیم ۶۳.۸ میلیون نفر در شیلات و آبزیپروری
بخش شیلات و آبزیپروری یکی از منابع مهم اشتغال در جهان است. بر اساس دادههای فائو، حدود ۶۳.۸ میلیون نفر به طور مستقیم در این بخش فعالیت میکنند. زنان نیز سهم قابلتوجهی در نیروی کار این صنعت دارند، بهویژه در بخشهای فرآوری، بستهبندی و تجارت محصولات آبزی.
اهمیت اقتصادی این بخش زمانی آشکارتر میشود که کل زنجیره ارزش در نظر گرفته شود. از صید و پرورش گرفته تا حملونقل، فرآوری، فروش، صادرات و خدمات وابسته، شیلات و آبزیپروری معیشت حدود ۶۰۰ میلیون نفر را در سراسر جهان پشتیبانی میکند.
این ارقام نشان میدهد هرگونه اختلال در سلامت اکوسیستمهای آبی، بازار ماهی یا زیرساختهای تولید و تجارت، میتواند پیامدهایی گستردهتر از یک صنعت داشته باشد و بر امنیت معیشتی صدها میلیون نفر اثر بگذارد.
فشار بر اقیانوسها و اکوسیستمهای آبی
با وجود رشد تاریخی تولید، فائو هشدار میدهد گسترش سریع آبزیپروری بدون مدیریت صحیح میتواند فشارهای زیستمحیطی تازهای ایجاد کند. آبزیپروری متراکم و کنترلنشده ممکن است به اکوسیستمهای محلی آسیب بزند، زمینه گسترش بیماریها را فراهم کند و باعث آلودگی آبها شود.
بر همین اساس، فائو از دولتها خواسته است نظامهای حکمرانی، نظارت و مقرراتگذاری در حوزه آبزیپروری را تقویت کنند. هدف این است که رشد این بخش به بهای تخریب محیط زیست، کاهش کیفیت منابع آب یا تهدید تنوع زیستی تمام نشود.
گزارش تأکید میکند توسعه پایدار آبزیپروری نیازمند مدیریت علمی، کنترل بیماریها، کاهش آلودگی، توجه به ظرفیت اکولوژیک مناطق تولید و حمایت از شیوههای مسئولانه پرورش آبزیان است.
تغییرات اقلیمی؛ تهدید جدی برای آینده شیلات
بر اساس گزارش فائو، اقیانوسهای گرمتر، اسیدیشدن آبها و تغییر پراکنش گونههای آبزی در حال مختل کردن شیلات در سراسر جهان هستند. این تحولات بهویژه برای جوامعی خطرناک است که اقتصاد و تغذیه آنها به طور مستقیم به منابع دریایی وابسته است.
افزایش دمای آب میتواند زیستگاه گونههای مختلف را تغییر دهد، الگوهای مهاجرت ماهیان را جابهجا کند و بهرهوری مناطق صید را کاهش دهد. اسیدیشدن اقیانوسها نیز بر سلامت گونههای دریایی، بهویژه گونههای حساس و زنجیرههای غذایی دریایی، اثر منفی میگذارد.
فائو در این گزارش خواستار سرمایهگذاری فوری در سازگاری اقلیمی و مدیریت مبتنی بر اکوسیستم شده است. چنین رویکردی میتواند به کشورها کمک کند منابع دریایی را بهتر پایش کنند، فشار بر ذخایر ماهی را کاهش دهند و تابآوری جوامع وابسته به شیلات را افزایش دهند.
ضرورت مقابله با صید غیرقانونی و یارانههای مخرب
گزارش «وضعیت شیلات و آبزیپروری جهان ۲۰۲۶» همچنین بر ضرورت اصلاح سیاستهای حمایتی در بخش شیلات تأکید دارد. فائو خواستار پایان دادن به یارانههای زیانآور، مقابله با صید غیرقانونی و سرمایهگذاری در مدیریت علمی منابع آبزی شده است.
به باور این نهاد، بدون «تغییر تحولآفرین»، رشد تولید جهانی ماهی نمیتواند تضمینی برای پایداری بلندمدت باشد. افزایش تولید زمانی ارزشمند است که همزمان با حفاظت از اکوسیستمها، حفظ ذخایر آبزی، کاهش فشار بر اقیانوسها و حمایت از جوامع محلی همراه باشد.
رکورد تازه تولید جهانی ماهی نشان میدهد غذاهای آبزی بیش از هر زمان دیگری در امنیت غذایی جهان نقش دارند؛ اما آینده این منبع حیاتی به نحوه مدیریت امروز دولتها، صنعت و جوامع وابسته است.
