نکات کلیدی
- سامانه گردش واژگونی نصفالنهاری اقیانوس اطلس یا «آمک» نقش مهمی در انتقال گرما و تنظیم اقلیم جهان دارد.
- دانشمندان هشدار میدهند که تضعیف یا فروپاشی آمک میتواند تغییرات اقلیمی در اروپا را تا ۱۰ برابر سریعتر کند.
- پایش مستقیم آمک فقط حدود دو دهه قدمت دارد و همین کمبود داده، پیشبینی دقیق آینده این سامانه را دشوار کرده است.
- بخشی از بودجه جهانی پایش آمک به آژانسهای آمریکایی مانند ناسا، نوا و بنیاد ملی علوم وابسته است.
- نویسندگان این یادداشت میگویند هزینه کل پایش آمک حدود ۲۵ میلیون یورو در سال است؛ رقمی که برای اتحادیه اروپا معادل حدود ۵ سنت برای هر نفر در سال خواهد بود.
به گزارش پایگاه خبری گزارش سبز، سه دانشمند حوزه اقیانوسشناسی در یادداشتی برای گاردین هشدار دادهاند که جهان، بهویژه اروپا، برای پیامدهای احتمالی تضعیف یا فروپاشی سامانه گردش واژگونی نصفالنهاری اقیانوس اطلس، معروف به آمک، آماده نیست؛ سامانهای که با جابهجایی گرما در اقیانوس اطلس، نقشی کلیدی در تنظیم اقلیم جهانی دارد.
پنی هالیدی، فمکه د یونگ و شوئرد گروئسکمپ در این یادداشت نوشتهاند که اگر سناریوی فروپاشی آمک رخ دهد، اروپا ممکن است با تغییرات اقلیمیای روبهرو شود که تا ۱۰ برابر سریعتر از روند کنونی تغییرات آبوهوایی خواهد بود. به گفته آنان، در شرایطی که جوامع انسانی همین حالا نیز برای سازگاری با تغییرات اقلیمی موجود با چالشهای جدی روبهرو هستند، تصور پیامدهای چنین فروپاشیای بر زندگی روزمره، زیرساختها، کشاورزی، امنیت غذایی، سلامت، مهاجرت و برنامهریزی شهری بسیار دشوار است.
آمک چیست و چرا اهمیت دارد؟
آمک یک سامانه عظیم جریانهای اقیانوسی در اقیانوس اطلس است که گرما را از جنوب به شمال منتقل میکند. این سامانه در تنظیم اقلیم جهان نقش دارد و بر بخشهای گوناگونی از زندگی انسان اثر میگذارد؛ از کشاورزی و زیرساختها گرفته تا سلامت، رفاه اقتصادی، فرهنگ، امنیت غذایی، خطر سیلابهای ساحلی، شدت توفانها و میزان تقاضا برای انرژی.
بر اساس این یادداشت، تغییرات اقلیمی کنونی میتواند آمک را تا اندازهای تضعیف کند که الگوهای آبوهوایی اروپا دستخوش تغییرات جدی شود و سطح آب دریاها نیز افزایش یابد. با این حال، هنوز اجماع روشنی درباره زمان، سرعت و شدت این تغییرات وجود ندارد؛ زیرا مدلهای اقلیمی در پیشبینی آینده آمک نتایج متفاوتی ارائه میدهند.
نویسندگان تأکید کردهاند که یکی از دلایل اصلی این عدم قطعیت، شناخت ناکافی از فیزیک آمک و کمبود مشاهدات مستقیم و بلندمدت است. به بیان آنان، دانشمندان در حال تلاش برای فهم یک سامانه عظیم در مقیاس سیارهای هستند، در حالی که دادههای مستقیم موجود درباره آن بسیار محدود است.
بحث علمی یا نشانه کمبود داده؟
در سالهای اخیر، مطالعات متعددی درباره وضعیت آمک منتشر شده که برخی از آنها تفسیرهای متفاوتی درباره تضعیف احتمالی این سامانه ارائه دادهاند. نویسندگان گاردین میگویند این اختلافنظرها لزوماً نشانه شکاف جدی میان دانشمندان نیست، بلکه بیشتر بازتاب سطح بالای عدم قطعیت ناشی از کمبود دادههای مستقیم است.
بسیاری از مطالعات جدید برای برآورد قدرت آمک از شاخصهای غیرمستقیم استفاده میکنند؛ برای نمونه، دادههای تاریخی دمای سطح دریا را به کار میگیرند تا نبود اندازهگیریهای مستقیم گذشته را جبران کنند. اما همین رویکردها میتواند به برداشتهای متفاوت درباره وضعیت واقعی آمک منجر شود.
به گفته نویسندگان، پایش منظم آمک تنها حدود دو دهه پیش آغاز شد؛ زمانی که گروهی از پژوهشگران در کشورهای مختلف، با تکیه بر پروژههای پژوهشی جداگانه و بودجههای ملی، شبکهای از اندازهگیریها را شکل دادند. با وجود این، همین دادهها اکنون به معیاری مهم برای مدلهای اقلیمی تبدیل شده و نقش مهمی در بهبود فهم علمی از آمک داشته است.
تهدید توقف پایش آمک
نویسندگان هشدار دادهاند که همین حداقل پایش موجود نیز اکنون با خطر جدی توقف روبهرو است. بر اساس ارزیابیهای اخیر، مشکلات مالی پیشتر بخشی از ظرفیت پایش آمک را کاهش داده و چندین ابتکار پایشی نیز در معرض حذف بودجه قرار دارند؛ وضعیتی که میتواند باعث توقف ناگهانی آنها شود.
در این یادداشت آمده است که دولت دونالد ترامپ کاهش بودجه آژانسهایی مانند ناسا، اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا و بنیاد ملی علوم را پیشنهاد کرده است؛ نهادهایی که در مجموع حدود نیمی از بودجه جهانی پایش آمک را تأمین میکنند. همچنین، آمریکا بهتازگی کاهش دامنه «ابتکار رصد اقیانوس» را اعلام کرده؛ برنامهای که بخشی از آن به مشاهده آمک مربوط بوده است.
در اروپا نیز طرح تازهای با نام OceanEye برای رصد اقیانوسها راهاندازی شده و ۵۰ میلیون یورو برای مشاهدات اقیانوسی اختصاص داده است. نویسندگان این اقدام را مشوقی مهم برای ادامه پایش آمک دانستهاند، اما هشدار دادهاند که پیش از عملیاتی شدن کامل این طرح، کشتیهای پژوهشی مورد نیاز برای نگهداری و پشتیبانی از سامانههای کنونی باید تأمین مالی، برنامهریزی و آمادهسازی شوند.
هزینهای اندک برای یک سامانه حیاتی
نویسندگان یادداشت تأکید کردهاند که پایش، فهم و پیشبینی آمک اکنون در معرض خطر قرار دارد. به باور آنان، بدون مشاهدات پایدار و بلندمدت، نمیتوان دانست چه چیزی در پیش است؛ فروپاشی آمک ممکن است نزدیک باشد، ممکن است یک قرن با آن فاصله داشته باشیم یا اگر جهان برای محدود کردن تغییرات اقلیمی اقدام جدی انجام دهد، شاید بتوان از آن جلوگیری کرد.
آنان نوشتهاند که برای مدت طولانی، فهم و پایش آمک بیشتر یک موضوع دانشگاهی تلقی میشد، اما اکنون باید آن را یک اولویت فوری و جهانی دانست. از نگاه این پژوهشگران، جهان به یک راهبرد بینالمللی جایگزین برای تأمین مالی بلندمدت نیاز دارد؛ راهبردی که بتواند یک برنامه پایش پیوسته، قدرتمند و دسترسپذیر برای آمک ایجاد کند.
برآورد نویسندگان نشان میدهد که هزینه کل پایش آمک حدود ۲۵ میلیون یورو در سال است. به گفته آنان، این رقم برای اتحادیه اروپا معادل حدود ۵ سنت به ازای هر نفر در سال خواهد بود؛ هزینهای اندک برای حفظ یکی از مهمترین سامانههای پایش اقلیمی جهان که میتواند بر زندگی روزمره مردم و تابآوری در برابر بحران اقلیمی اثر مستقیم بگذارد.
درخواست از اروپا و شرکای بینالمللی
پنی هالیدی، دانشمند ارشد مرکز ملی اقیانوسشناسی، فمکه د یونگ، پژوهشگر ارشد مؤسسه سلطنتی پژوهشهای دریایی هلند، و شوئرد گروئسکمپ، دانشمند ارشد همین مؤسسه، در پایان این یادداشت از اتحادیه اروپا، بریتانیا و دیگر شرکای بینالمللی خواستهاند هرچه سریعتر برای تضمین ادامه بلندمدت پایش آمک اقدام کنند.
آنان هشدار دادهاند که اگر این سامانه پایشی از دست برود، جهان با یک تهدید اقلیمی بزرگ روبهرو خواهد بود، بیآنکه ابزار کافی برای فهم، پیشبینی و آمادگی در برابر آن داشته باشد.
