پژوهشی تازه روی نزدیک به ۹ هزار شهر نشان میدهد درختان شهری میتوانند اثر جزیره گرمایی را تقریبا به نصف کاهش دهند؛ اما توزیع نابرابر پوشش درختی و شدتگرفتن تغییرات اقلیمی نشان میدهد سبزسازی بهتنهایی برای محافظت از شهرها کافی نیست.
پژوهشی تازه روی نزدیک به ۹ هزار شهر نشان میدهد درختان شهری میتوانند اثر جزیره گرمایی را تقریبا به نصف کاهش دهند؛ اما توزیع نابرابر پوشش درختی و شدتگرفتن تغییرات اقلیمی نشان میدهد سبزسازی بهتنهایی برای محافظت از شهرها کافی نیست.
این وضعیت بهویژه در کشورهای گرم میتواند خطرناک باشد. در شرایط گرمای شدید، کمآبی بدن و گرمازدگی به تهدیدهایی جدی تبدیل میشوند و در صورت افزایش بیش از حد دما، حتی میتوانند مرگبار باشند.
یکی از راهکارهای ساده برای مقابله با این پدیده، درختان شهری است. مقامهای شهری در سراسر جهان برای کاهش گرمای شهرها اقدام به کاشت درختان بیشتر کردهاند. اما پرسش اصلی این است که این روش تا چه اندازه مؤثر است و شهرها بدون درختان تا چه حد گرمتر میشدند.
پژوهشگران برای پاسخ به این پرسش، دادههای مربوط به نزدیک به ۹ هزار شهر جهان با جمعیتی حدود ۳.۶ میلیارد نفر را بررسی کردند. نتایج این تحقیق نشان میدهد درختان تقریبا نیمی از گرمای ناشی از اثر جزیره گرمایی شهری را کاهش میدهند.
چرا درختان اهمیت دارند؟
درختان مانند کولرهای طبیعی عمل میکنند. آنها با ایجاد سایه، از گرمشدن آسفالت و ساختمانها جلوگیری میکنند و از طریق فرایند تعرق، بخار آب را از برگهای خود آزاد کرده و دمای هوای اطراف را کاهش میدهند.
بر اساس این پژوهش، اثر خنککنندگی درختان قابل توجه است، اما بهصورت برابر در همه شهرها توزیع نشده است. شهرهای ثروتمندتر، حومهایتر و مرطوبتر معمولا پوشش درختی بیشتری دارند.
نتایج اصلی پژوهش
پژوهشگران دادههای جهانی دمای هوا و پوشش دقیق درختی را در نزدیک به ۹ هزار شهر تحلیل کردند. سپس سناریویی فرضی را مدلسازی کردند که در آن تمام پوشش درختی حذف شده بود و آن را با شرایط کنونی مقایسه کردند.
نتیجه نشان داد درختان در سطح جهانی اثر جزیره گرمایی شهری را تقریبا ۵۰ درصد کاهش میدهند. از آنجا که این اثر معمولا یک تا سه درجه سانتیگراد به دمای شهرها اضافه میکند، درختان در بسیاری از شهرها حدود ۰.۵ تا ۱.۵ درجه سانتیگراد خنککنندگی ایجاد میکنند.
برای بیش از ۲۰۰ میلیون نفر، درختان دمای هوای محلی را دستکم ۰.۵ درجه سانتیگراد کاهش میدهند؛ میزانی که در زمان موجهای گرمایی میتواند تفاوتی معنادار ایجاد کند.
نابرابری در پوشش درختی شهرها
درختان در شهرها بهطور برابر توزیع نشدهاند. آنها اغلب در محلههای ثروتمندتر و مناطق حومهای متمرکز هستند. شهرهای واقع در اقلیمهای خنکتر یا مرطوبتر نیز معمولا پوشش درختی بیشتری دارند.
در مقابل، شهرهای کمدرآمد یا مناطق شهری با رشد سریع، اغلب درختان کمتری دارند. این نابرابری درون بسیاری از شهرها نیز دیده میشود؛ حومههای سرسبز معمولا چند درجه خنکتر از محلههای کمدرخت اطراف خود هستند.
در ایالات متحده، مناطق کمدرآمد بهطور میانگین ۱۵ درصد درختان کمتری نسبت به مناطق ثروتمندتر دارند و ۱.۵ درجه سانتیگراد گرمتر هستند. این یعنی افرادی که بیشترین نیاز را به خنککنندگی رایگان درختان دارند، اغلب کمترین دسترسی را به آن دارند.
کاشت درخت کافی نیست
کاشت درختان شهری اغلب بهعنوان راهحلی ساده برای کاهش گرمای شهرها معرفی میشود. درختان قابل مشاهده، نسبتا کمهزینه و دارای مزایای جانبی مانند پاکتر شدن هوا و بهبود سلامت روان هستند.
با این حال، این پژوهش نشان میدهد اثر درختان در برابر شدتگرفتن تغییرات اقلیمی محدود است. برآورد پژوهشگران نشان میدهد درختان شهری موجود در جهان تنها حدود ۱۰ درصد از گرمای اضافه مورد انتظار تا میانه قرن را در سناریوهای متوسط تغییرات اقلیمی جبران میکنند. حتی با کاشت گسترده و بلندپروازانه درختان، این رقم ممکن است فقط به حدود ۲۰ درصد برسد.
بنابراین، بخش بزرگی از گرمای اضافی همچنان بدون پاسخ باقی خواهد ماند.
راهکارهای مکمل برای شهرهای گرمتر
برای سازگاری شهرها با افزایش دما، درختان باید بخشی از یک راهبرد گستردهتر باشند، نه تنها پاسخ موجود. طراحی هوشمند شهری، استفاده از مصالح بازتابنده، افزایش فضاهای سبز، بهبود جریان هوا میان ساختمانها، بامهای سبز و خیابانهای سایهدار میتوانند به کاهش گرمای شهری کمک کنند.
کاشت درختان جدید نیز باید در محلههایی هدفگذاری شود که گرمتر هستند و پوشش درختی کمتری دارند؛ زیرا در این مناطق، مزایای خنککنندگی بیشترین اثر را خواهد داشت.
در نهایت، این اقدامات جایگزین کاهش انتشار گازهای گلخانهای نیستند. مقابله مستقیم با تغییرات اقلیمی همچنان ضرورتی اساسی است.
