براساس تازهترین گزارش سالانه آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، انتشار گاز متان از معادن زغالسنگ در اتحادیه اروپا برای نخستینبار کاهش یافته است. این تحول مهم، نتیجه اجرایی شدن «مقررات متان اتحادیه اروپا» در سال گذشته است که اولین قانون جهانی برای محدودسازی این گاز گلخانهای محسوب میشود.
طبق این گزارش، میزان انتشار متان از معادن زغالسنگ در سال ۲۰۲۴ نسبت به سال قبل، ۸ درصد کاهش داشته است؛ اما با این حال، متان همچنان یکی از چالشهای اصلی زیستمحیطی باقی مانده و حدود ۳۰ درصد از گرمایش زمین از زمان انقلاب صنعتی تاکنون، ناشی از این گاز است.
بر اساس دادههای «رهگیر جهانی متان ۲۰۲۵» منتشرشده توسط آژانس، انتشار جهانی متان از نفت، گاز و زغالسنگ همچنان بالاتر از ۱۲۰ میلیون تُن در سال باقی مانده است. برای اولینبار، در این گزارش منابعی مانند چاهها و معادن متروکه نیز مورد بررسی قرار گرفتهاند که سهمی حدود ۸ میلیون تُن در سال ۲۰۲۴ داشتهاند.
مقررات متان اتحادیه اروپا چه میگوید؟
قانون جدید اتحادیه اروپا، که در نوع خود نخستین است، سقف مشخصی را برای انتشار متان از معادن فعال و متروکه زیرزمینی تعیین کرده و صنعت سوختهای فسیلی را ملزم به اندازهگیری، گزارشدهی و تأیید انتشار این گاز میکند. همچنین، فلرینگ (سوزاندن گازها) و وِنتینگ (رهاسازی مستقیم گاز به جو) به صورت روتین ممنوع شده، و الزامات سختگیرانهای برای شناسایی و تعمیر نشت گاز (LDAR) در تأسیسات نفت و گاز وضع شده است.
دکتر «سابینا آسان»، تحلیلگر متان در اندیشکده جهانی انرژی Ember:
«سال ۲۰۲۵، یک سال حیاتی برای کاهش متان است، چرا که برای نخستینبار شاهد کاهش انتشار متان از معادن زغالسنگ در پی اجرایی شدن قانون جدید هستیم.»
بخش قابلتوجهی از تأثیر این مقررات از سال ۲۰۲۷ بیشتر خواهد شد؛ زمانی که واردکنندگان نیز باید نشان دهند که سوختهای فسیلی وارداتیشان مطابق همین استانداردها تولید شدهاند. دکتر آسان تأکید میکند:
«با یکسانسازی استانداردهای متان برای تولیدکنندگان داخلی و واردکنندگان، تأثیر این قانون از مرزهای اروپا فراتر خواهد رفت.»
سهم واردات در انتشار متان
گزارش آژانس بینالمللی انرژی نشان میدهد که در سال ۲۰۲۴ حدود ۶ میلیون تُن متان از زنجیره تأمین سوختهای فسیلی وارداتی به اروپا منتشر شده است؛ این میزان تقریباً چهار برابر انتشار داخلی متان در اروپا است.
۵۵ درصد از انتشار متان در داخل اروپا به بخش نفت و گاز مربوط میشود (عمدتاً در مراحل نهایی فرآیند)، در حالی که ۴۵ درصد دیگر از معادن زغالسنگ، عمدتاً در لهستان و اوکراین، سرچشمه میگیرند. عملیات ابتدایی استخراج نفت و گاز نیز در کشورهایی مانند رومانی و بریتانیا بیشترین سهم را دارند. نروژ و هلند نیز کمترین شدت انتشار در این حوزه را به ثبت رساندهاند.
معادن متروکه؛ منبع پنهان متان
معادن زیرزمینی متروکه یکی از منابع مهم اما نادیدهگرفتهشده انتشار متان هستند. در این معادن، مواد آلی به مرور زمان به زغالسنگ تبدیل شده و در عمق زمین متان تولید میشود. زمانی که این معادن استخراج میشوند، راهی برای فرار گاز به سطح باز میشود و اگر این مسیرها مسدود نشوند، میتوانند تا دههها به انتشار متان ادامه دهند.
در سال ۲۰۲۴، معادن زغالسنگ متروکه حدود ۵ میلیون تُن و چاههای نفت و گاز متروکه بیش از ۳ میلیون تُن متان منتشر کردهاند. این مقدار، در مجموع، آنها را به چهارمین منبع بزرگ انتشار متان ناشی از سوختهای فسیلی در جهان تبدیل میکند؛ پس از چین، آمریکا و روسیه و پیش از کشورهایی مانند ایران، ترکمنستان و هند.
راهکارهای کاهش فوری انتشار متان
آژانس بینالمللی انرژی تأکید میکند که اقدامات فوری برای مسدودسازی چاهها و معادن متروکه، پایش مداوم و بهرهبرداری از جریان گاز برای تولید انرژی میتواند نقش مؤثری در کاهش انتشار ایفا کند. به طور کلی، بخش انرژی (نفت، گاز طبیعی، زغالسنگ و زیستانرژی) بیش از ۳۵ درصد از انتشار متان ناشی از فعالیتهای انسانی را به خود اختصاص داده است.
هرچند بخش کشاورزی و پسماند نیز در انتشار متان نقش دارند، اما کاهش مصرف در بخش سوختهای فسیلی بیشترین پتانسیل را برای کاهش فوری انتشار متان دارد.
