سال ۲۰۲۵ نقطه عطفی در تاریخ مقررات پایداری و ESG بود؛ سالی که در آن چارچوبهای داوطلبانه گزارشدهی جای خود را به الزامات الزامآور حقوقی دادند و مدیریت ریسکهای محیطزیستی و اجتماعی در زنجیرههای تأمین به هسته اصلی حکمرانی شرکتی در اروپا، آمریکا و آسیا تبدیل شد.
سال ۲۰۲۵ را میتوان سال گذار از «ESG بهعنوان روایت» به «ESG بهعنوان الزام سیستمی» توصیف کرد. در این سال، تقریباً در تمامی مناطق مهم اقتصادی جهان، مقررات محیطزیستی و پایداری به مرحلهای رسیدند که دیگر صرفاً بر شفافیت، افشا یا گزارشدهی متکی نبودند، بلکه شرکتها را ملزم کردند ریسکهای زیستمحیطی و اجتماعی نهفته در کل زنجیره ارزش خود را شناسایی، مدیریت و کنترل کنند. تمرکز مقرراتگذاران بر این واقعیت استوار شد که بخش قابل توجهی از تخریب محیطزیست، نقض حقوق بشر و ریسکهای انطباقی، خارج از عملیات مستقیم شرکتها و در سطوح بالادستی زنجیره تأمین رخ میدهد.
در چنین بستری، مفاهیمی مانند «راستیآزمایی زنجیره تأمین»، «مدیریت ریسک زنجیره تأمین» و «قابلیت ردیابی مواد و تأمینکنندگان» از ابزارهای مکمل ESG به الزامات بنیادین انطباق مقرراتی تبدیل شدند. سرمایهگذاران، بانکها و سایر ذینفعان نیز در طول سال ۲۰۲۵ این مسیر را تقویت کردند و از شرکتها شواهد قابل اتکا مطالبه کردند که نشان دهد ریسکهای ESG در شبکه تأمینکنندگان بهطور فعال شناسایی و کنترل میشوند.
تحولات کلیدی مقرراتی در سال ۲۰۲۵
تمرکز اصلی مقرراتگذاران در سال ۲۰۲۵ نه بر خلق مفاهیم جدید، بلکه بر نهاییسازی، همراستاسازی و عملیاتیکردن چارچوبهای موجود ESG و محیطزیست بود. این رویکرد باعث شد الزامات مربوط به مسئولیتپذیری زیستمحیطی و اجتماعی از سطح سیاستگذاری به سطح اجرا و نظارت منتقل شوند.
مهمترین تحول، تصویب نهایی دستورالعمل «دقت لازم پایداری شرکتی» اتحادیه اروپا یا CSDDD بود. اگرچه مذاکرات سیاسی درباره دامنه شمول و تناسب الزامات این دستورالعمل تا بخش زیادی از سال ۲۰۲۵ ادامه داشت، نتیجه نهایی بهروشنی راستیآزمایی زنجیره تأمین را در حقوق اتحادیه اروپا نهادینه کرد. بر اساس CSDDD، شرکتها موظف شدند نظامی مستمر و مبتنی بر ریسک برای شناسایی، پیشگیری و کاهش آثار منفی حقوق بشری و محیطزیستی در کل زنجیره ارزش خود ایجاد کنند. دامنه الزامات محیطزیستی این دستورالعمل صرفاً به تغییرات اقلیمی محدود نیست و موضوعاتی مانند آلودگی، مواد خطرناک، تخریب تنوع زیستی و آسیب به اکوسیستمها را نیز در بر میگیرد.
ویژگی مهم CSDDD در سال ۲۰۲۵، بازتعریف راستیآزمایی بهعنوان یک تعهد حکمرانی بود. شرکتها دیگر نمیتوانند ESG را بهعنوان یک فعالیت جانبی گزارشدهی تلقی کنند، بلکه باید مدیریت ریسک زنجیره تأمین را در سیاستها، فرآیندهای تصمیمگیری و سازوکارهای نظارتی خود ادغام کنند. این موضوع نیاز به شفافیت در سطوح چندلایه تأمینکنندگان، جریان مواد و مواجهههای زیستمحیطی را به یک پیششرط انطباق تبدیل کرد.
مقررات بستهبندی و پسماند اتحادیه اروپا
نهاییشدن مقررات بستهبندی و پسماند یا PPWR یکی دیگر از نقاط عطف مقرراتی سال ۲۰۲۵ بود. جایگزینی دستورالعمل قبلی با یک مقرره الزامآور و مستقیم، قواعد پایداری بستهبندی و مسئولیت توسعهیافته تولیدکننده را در سراسر اتحادیه اروپا یکپارچه کرد. بر اساس PPWR، مسئولیت تولیدکننده بهطور مستقیم به طراحی بستهبندی، ترکیب مواد، قابلیت بازیافت، سهم مواد بازیافتی و آثار چرخه عمر پیوند خورد. در نتیجه، انطباق مقرراتی بستهبندی بدون دسترسی به دادههای دقیق زنجیره تأمین، که اغلب در لایههای بالادستی قرار دارند، عملاً ممکن نیست.
مقررات جلوگیری از جنگلزدایی اتحادیه اروپا
سال ۲۰۲۵ همچنین مرحلهای تعیینکننده برای مقررات جنگلزدایی اتحادیه اروپا یا EUDR بود. در این سال، زمانبندیهای اجرایی بازنگری و انتظارات عملیاتی شفاف شد و صنایع مرتبط را وارد فاز آمادهسازی گسترده کرد. شرکتها شروع به استقرار سامانههای ردیابی برای اتصال کالاها به مبدأ جغرافیایی دقیق، ارزیابی ریسک کشورها و مستندسازی اقدامات کاهشی کردند. EUDR بهعنوان یکی از سختگیرانهترین رژیمهای راستیآزمایی محیطزیستی جهان، مکمل مفهومی و عملی CSDDD تلقی میشود، چراکه هر دو بر شفافیت زنجیره تأمین، طبقهبندی ریسک و مستندسازی اقدامات پیشگیرانه تأکید دارند.
سایر تحولات مقرراتی در سال ۲۰۲۵
در کنار این موارد، مقررات باتریهای اتحادیه اروپا وارد فاز اجرایی شد و الزامات مربوط به مواد اولیه، محتوای بازیافتی، ردپای کربن و مستندسازی تأمینکنندگان را به سطح عملیات رساند. این مقررات نمونهای روشن از همگرایی ESG، عملکرد محیطزیستی و مسئولیت توسعهیافته تولیدکننده در سطح محصول و ماده است. همزمان، بهروزرسانیهای مقررات REACH و مواد آلاینده پایدار، محدودیتها بر مواد خطرناک در زنجیرههای تأمین را تقویت کرد.
در ایالات متحده، بدون تصویب قوانین فدرال جدید، فشار مقرراتی از مسیرهایی مانند گسترش فهرست مواد شیمیایی Proposition 65 کالیفرنیا و پیشرفت قوانین ایالتی مسئولیت تولیدکننده برای بستهبندی افزایش یافت. در آسیا نیز تداوم تکامل China RoHS نشان داد مدیریت انطباق مواد در زنجیرههای تأمین جهانی همچنان چالشی پیچیده و مستمر است. وجه مشترک همه این تحولات، حرکت بهسوی همگرایی مقررات ESG، محیطزیست و زنجیره تأمین و افزایش انتظارات از شرکتها برای استقرار نظامهای مبتنی بر داده و ریسک بود.
راستیآزمایی زنجیره تأمین در عمل
با تثبیت چارچوبهای مقرراتی در سال ۲۰۲۵، تمرکز بهطور فزایندهای بر اجرا معطوف شد. راستیآزمایی زنجیره تأمین اکنون یک فرآیند پیوسته تلقی میشود که شامل تدوین سیاستها، نقشهبرداری زنجیره تأمین، ارزیابی ریسکها، اجرای اقدامات کاهشی، پایش اثربخشی، جبران خسارت و گزارشدهی قابل دفاع است. با وجود چالشهایی مانند نبود شفافیت فراتر از تأمینکنندگان رده اول و شکافهای دادهای، مقرراتگذاران رویکردی مبتنی بر تناسب و اولویتبندی ریسک را انتظار دارند.
چشمانداز ۲۰۲۶
در سال ۲۰۲۶ تمرکز اصلی از تدوین مقررات به اجرا و اعمال قانون منتقل خواهد شد. PPWR از اوت ۲۰۲۶ لازمالاجرا میشود، EUDR وارد فاز اصلی اجرا خواهد شد و نظارت بر CSDDD تشدید میشود. همزمان، در آمریکا برنامههای ایالتی EPR و الزامات گزارشدهی مواد شیمیایی مانند PFAS فشار بیشتری بر یکپارچهسازی دادههای زنجیره تأمین وارد خواهند کرد.
جمعبندی و توصیهها
تحولات سال ۲۰۲۵ نشان داد که مقررات ESG و محیطزیست بهطور ساختاری با پاسخگویی زنجیره تأمین گره خوردهاند. شرکتهایی که در سال ۲۰۲۶ بر ارتقای شفافیت زنجیره تأمین، نهادینهسازی مدیریت ریسک و ادغام حکمرانی ESG در عملیات اصلی تمرکز کنند، در موقعیت بهتری برای مواجهه با پیچیدگیهای مقرراتی قرار خواهند گرفت.
