نکات کلیدی:
- وسعت یخهای دریایی قطب شمال در زمستان ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل ۵.۸ درصد کاهش یافت.
- این افت، بزرگترین کاهش سالانه زمستانی از آغاز ثبت دادههای ماهوارهای در سال ۱۹۷۸ بود.
- وسعت یخها در سال ۲۰۲۶ اندکی افزایش یافت، اما همچنان دومین سطح پایین ثبتشده باقی ماند.
- پژوهشگران میگویند کاهش سرعت ذوب در اوایل دهه ۲۰۲۰ یک وقفه موقت بود، نه توقف روند بلندمدت.
- مدلهای اقلیمی بازگشت سریع یخها به شرایط اوایل دهه ۲۰۲۰ را بعید میدانند.
به گزارش پایگاه خبری گزارش سبز، تحلیل تازهای از دادههای ماهوارهای نشان میدهد روند کاهش یخهای دریایی زمستانی قطب شمال پس از یک وقفه کوتاه، بار دیگر وارد مرحلهای معنادار و سریع شده است. ثبت سطوح بیسابقه پایین در زمستانهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، فرضیه توقف یا تضعیف پایدار این روند را رد میکند.
گرمایش جهانی ناشی از فعالیتهای انسانی طی دهههای گذشته به کاهش یخهای دریایی زمستانی قطب شمال منجر شده است. با این حال، بعضی بررسیهای علمی نشان داده بودند که سرعت کاهش این یخها در سالهای ابتدایی دهه ۲۰۲۰ کمتر شده است.
اکنون پژوهشی به سرپرستی دانشگاه ساوتهمپتون و با همکاری مرکز ملی اقیانوسشناسی بریتانیا نشان میدهد این کاهش سرعت، پدیدهای موقت در دل یک روند بلندمدت بوده است. پژوهشگران با افزودن دادههای زمستانهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ به مجموعه مشاهدات ماهوارهای دریافتند روند ۲۰ساله یخهای زمستانی قطب شمال بار دیگر از نظر آماری وارد محدوده کاهش معنادار شده است.
نتایج این مطالعه با عنوان «ثبت کمترین وسعت یخ در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، روند کاهش یخهای زمستانی قطب شمال را بازگرداند» در نشریه علمی PNAS منتشر شده است.
وقفهای که توقف نبود
دوئو چان، نویسنده اصلی مقاله از دانشکده علوم اقیانوس و زمین دانشگاه ساوتهمپتون، گفت افت شدید اخیر نحوه تفسیر تغییرات یخهای زمستانی قطب شمال را دگرگون میکند.
به گفته او، آنچه در اوایل دهه ۲۰۲۰ مانند توقف روند کاهش یخها دیده میشد، اکنون بیشتر به یک کندی موقت در مسیر نزولی بلندمدتی شباهت دارد که با گرمایش جهانی ارتباط دارد.
یخ دریایی قطب شمال یکی از مهمترین شاخصهای تغییرات اقلیمی است. این پوشش یخی در زمستان مانند یک مانع عایق میان آب نسبتاً گرم اقیانوس منجمد شمالی و جو بسیار سرد بالای آن عمل میکند.
کاهش پوشش یخی باعث میشود گرما و رطوبت بیشتری از اقیانوس وارد جو شود. این تبادل میتواند الگوهای فشار هوا، شکلگیری توفانها و گردش گسترده جو را تغییر دهد و پیامدهای آن به مناطق جنوبیتر نیز برسد.
بزرگترین افت زمستانی از سال ۱۹۷۸
وسعت یخهای دریایی قطب شمال در مرحله اوج زمستانی، یعنی در فاصله فوریه تا مارس، بین سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ حدود ۵.۸ درصد کاهش یافت.
این بزرگترین افت سالانه یخهای زمستانی در دوره ثبت مشاهدات ماهوارهای است؛ دورهای که از سال ۱۹۷۸ آغاز شده است. در سال ۲۰۲۶ وسعت یخها اندکی بهبود یافت، اما همچنان در دومین سطح پایین ثبتشده قرار داشت.
پژوهشگران برای تحلیل دقیقتر، دادههای مشاهدهشده بهوسیله ماهوارهها را با رویدادهای مشابه شبیهسازیشده در جدیدترین مدلهای تغییرات اقلیمی مقایسه کردند.
آلساندرو سیلوانو، یکی از نویسندگان مقاله، گفت شناسایی نمونههای مشابه در مدلها نشان داد افت شدید سال ۲۰۲۵ رویدادی غیرمعمول بوده، اما با توجه به سطح کنونی گرمایش قطب شمال از نظر فیزیکی امکان وقوع داشته است.
مقایسه با رویدادهای شبیهسازیشده همچنین به دانشمندان اجازه میدهد بررسی کنند پس از یک افت شدید زمستانی، معمولاً چه اتفاقی برای پوشش یخی منطقه رخ میدهد.
بازگشت سریع یخها بعید است
سایمون جوزی، استاد مرکز ملی اقیانوسشناسی بریتانیا و از نویسندگان مطالعه، گفت مدلهای مشابه نشان میدهند در سطح کنونی گرمایش قطب شمال، احتمال بیشتری وجود دارد که یخهای زمستانی طی چند سال آینده در محدودهای پایینتر نوسان کنند؛ نه اینکه بهسرعت به شرایط اوایل دهه ۲۰۲۰ بازگردند.
دوئو چان نیز تأکید کرد افزایشهای کوتاهمدت میتوانند جهت بلندمدت تغییرات یخهای قطب شمال را برای مدتی پنهان کنند، اما وسعت پایین یخها در زمستانهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ بهوضوح نشان میدهد روند کاهش یخهای دریایی متوقف نشده و در اقلیمی گرمتر ادامه دارد.
این پژوهش با حمایت برنامه «بورسیه رهبران آینده» سازمان تحقیقات و نوآوری بریتانیا و شورای تحقیقات محیطزیست طبیعی این کشور انجام شده است.
تحلیل گزارش سبز؛ چرا افزایش سال ۲۰۲۶ نشانه بهبود نیست؟
افزایش جزئی وسعت یخها در سال ۲۰۲۶ ممکن است در نگاه نخست نشانهای از بهبود وضعیت قطب شمال تلقی شود، اما یک سال افزایشی بهتنهایی روند اقلیمی را تغییر نمیدهد. نوسانهای طبیعی جو و اقیانوس میتوانند باعث افزایش یا کاهش موقت یخها شوند؛ درحالیکه تشخیص تغییر اقلیم به بررسی دادههای چنددههای نیاز دارد.
از سوی دیگر، «وسعت یخ دریایی» با حجم یا ضخامت یخها یکسان نیست. در محاسبات ماهوارهای، تمام محدودههایی که دستکم ۱۵ درصد سطح آنها با یخ پوشیده شده باشد، جزو وسعت یخی به حساب میآیند. بنابراین افزایش محدود وسعت الزاماً به معنای بازسازی یخهای ضخیم و چندساله نیست.
اهمیت یخهای دریایی تنها به زیستگاه جانوران قطبی محدود نمیشود. سطح روشن یخ بخش قابلتوجهی از تابش خورشید را بازتاب میدهد، درحالیکه آب تیره اقیانوس انرژی بیشتری جذب میکند. در نتیجه، کاهش یخ میتواند به جذب بیشتر گرما و تقویت چرخه گرمشدن منطقه منجر شود. اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا اعلام کرده است دمای قطب شمال در دهههای اخیر نزدیک به چهار برابر سریعتر از میانگین جهانی افزایش یافته است.
