آمار رسمی نشان میدهد بخش قابلتوجهی از جمعیت ایران فستفود و نوشابه مصرف میکنند؛ اما کمبود دادههای منسجم، تحلیل و سیاستگذاری را دشوار کرده است.
بررسی دادههای رسمی و جدیدترین مطالعات داخلی حاکی از آن است که مصرف فستفود و نوشابه در میان ایرانیان طی سالهای اخیر به شکل قابلتوجهی رواج یافته است. آمارها نشان میدهند درصد قابلتوجهی از بزرگسالان در ماه یا هفته فستفود مصرف میکنند و سرانه مصرف نوشابه نیز در سبد غذایی ایرانیان چشمگیر است؛ اما فقدان انتشار منظم دادههای تفصیلی، تحلیل وضعیت و تغییرات بلندمدت را با چالش مواجه کرده است.
کی از منابع رسمی و معتبر برای تحلیل الگوی مصرف در ایران، گزارشهای مرکز آمار ایران است. بر اساس نتایج یک طرح آماری با موضوع رفتار غذایی، اعلام شده که ۴۷.۴ درصد از افراد ۱۸ ساله و بیشتر شهری اظهار داشتهاند که در هفته قبل از آمارگیری فستفود مصرف کردهاند. همچنین در همان سال، حدود ۵۰.۸ درصد از افراد ۱۸ ساله و بیشتر شهری گفتهاند که در هفته قبل نوشابه مصرف کردهاند. در این گزارش، ۱۸.۷ درصد یکبار و ۲.۶ درصد بیش از پنج بار در ماه فستفود مصرف کردهاند که نمایانگر فراگیری این نوع محصولات غذایی است.
سرانه مصرف نوشابه نیز در گزارشهای رسمی و رسانهای چند سال اخیر مورد اشاره قرار گرفته است. تحلیلها نشان میدهد در ایران هر نفر بهطور متوسط سالانه حدود ۴۰ تا ۴۲ لیتر نوشابه مصرف میکند؛ رقمی که حدود چهار برابر میانگین جهانی گزارش شده است. این مقدار مصرف نوشابه با افزایش خطرات سلامت همچون چاقی، دیابت و فشار خون مرتبط دانسته شده است.
در گزارشهای رسمی دیگر نیز مشاهده میشود که سرانه مصرف نوشابه افراد ۱۵ ساله و بیشتر بهطور متوسط حدود ۲ لیوان در هفته بوده است و در برخی استانها مانند کرمان این سرانه تا ۲.۷۷ لیوان در هفته گزارش شده است. این دادهها نشان میدهد گرچه ممکن است بین سالها و گروههای جمعیتی متفاوت باشد، اما مصرف نوشابه در سبد غذایی بسیاری از خانوادههای ایرانی قابلمشاهده است.
از منظر مقایسه با میانگین جهانی، دادههای بینالمللی که بر اساس شاخصهای نظام غذایی (Food Systems Dashboard) منتشر شده، نشان دادهاند حدود ۲۰ درصد از جمعیت ۱۵ ساله و بیشتر در ایران نوشیدنیهای گازدار (شامل نوشابه) مصرف میکنند؛ هرچند این شاخص کمی متفاوت از اندازهگیریهای مصرف واقعی در گزارشهای داخلی است و بیشتر برای مقایسه بین کشوری بهکار میرود.
در مورد روند مصرف فستفود، دادههای رسمی داخلی با وجود آنکه اطلاعات ارزشمند فراهم میکنند، قدیمیتر هستند و تا سالهای اخیر بهروزرسانی منظم نشدهاند. آخرین دادههای مرکز آمار ایران در این زمینه بازه سالهای قبل را پوشش میدهد و نشان میدهد درصد قابلتوجهی از جمعیت بزرگسال شهری حداقل یکبار در ماه فستفود مصرف کردهاند.
از منظر سیاستگذاری و سلامت عمومی، مصرف فستفود و نوشابه بهعنوان شاخصهای گذار تغذیهای شناخته میشوند که با افزایش مصرف کالری، قند و چربیهای اشباع ارتباط دارند. افزایش مصرف این اقلام میتواند پیامدهایی چون افزایش بروز اضافهوزن، مقاومت به انسولین و بیماریهای غیرواگیر را تشدید کند که فشار بر نظامهای بهداشتی و اقتصادی را افزایش میدهد. با این حال، فقدان انتشار دادههای رسمی با فرمت قابلاستخراج و دورهای، تحلیل دقیق روندها و طراحی مداخلات مؤثر را دشوار کرده است.
جمعبندی
تحلیل دادههای رسمی داخلی نشان میدهد که مصرف فستفود و نوشابه در میان ایرانیان رواج یافته و جمعیت قابلتوجهی حداقل یک بار در ماه یا هفته از این محصولات استفاده میکنند. با این حال، بهدلیل کمبود انتشار منظم و استاندارد دادههای رسمی در سالهای اخیر، همکاری بین بخشی بین مراکز آمار، وزارت بهداشت و نهادهای پژوهشی ضروری است تا دادههای دقیقتر، بهروزتر و قابلتحلیل فراهم شود. این اقدام هم به رسانهها امکان میدهد تا گزارشهای تحلیلی مبتنی بر داده ارائه دهند و هم به سیاستگذاران کمک میکند تا برنامههای پیشگیرانه مؤثر طراحی کنند.
دیدگاه و تحلیل خود را درباره این خبر مطرح کنید. نظرات ارسالی پس از بررسی و تأیید تیم تحریریه، در وبسایت منتشر خواهد شد.